KAN RUH A MOT VIVO
Rev. Anthony Thawng Hlei
Thuhmaihruai
Veikhat cu Vankau sizungpi ah mina thlacam dingin kan lengih nauhak kum 7 hrawng cu a ke thir le thing thawn an tawncih teitei mi kan hmu. A thuhla kan suh tikah a pa in “Hican kan cang. A ngal ruh a mot tiah sibawi pa in a ti” tiah in sim. Ajinomoto-achuhmuk a ei tamtuk maw, Calcium a sam tuk maw, asilole taksa le ruh ih tulsam mi kawpkham ten a silh khah thei lo maw, pakhatkhat ruangah cu a si rori nan “a ruang” cekci zung khih fukfi a har zet ding.
Minung cu nui pumsung ih a suah thlak pekte ah ruh 300 tluk a nei. A taksa a than vekin a ruh khal a thang ve ih an erh aw vivo. A kum a hung pitlin ngah tikah cun ruh 206 ah an kom khawm aw. Cutin ruh tampi komkhawm copih nung kan si ih, hih ruh pawlin kan taksa pianhmang a neih ter hlei ah duhduh in kan cangvai thei. Cuih tlunah kan sungril thin le la tvp tiangin a humhim. Ni le ruah lak asilole zoh dingih ret mi innpi sungih ruh pawl cu a car, a hak ih a kak thei. AsinanKan taksa ih ruh pawl cu an nung thluhih taksa pengdang vekin an tthang ih catbanglo in an thleng-aw ringring. [1] Kan ruh zate 206 hi an thupit dan a bang aw thluh. Pakhat te a “mot” pang asile kan taksa pumpulukin a siatsuah thluh ih nun man nei lo ah a suah ter thei. Hi tluk thupi mi kan ‘ruh’ cu thazetih kilkhawi thiam a thupi ngaingai.
Ruh damnak sii tha bik
Hih kan ‘ruh’ pawl an thupitzia thei in Pathian in kan Baibal sungah “ruh” thu tawkfang in sim ih pahnih khat vun bih ta duak sehla. “Na mit hmuhah fim aw-ter tuk hlah, Bawipa tih aw-la thatlonak hrial aw. Cucu na lai hrawngah damnak a si dingih na ‘ruh’ hrangah thlik a si ding” (Thuf. 3:7-8). “Hmuh dan thiamnak in thin a nuam terih, thu tha hla tha theihnak in kan ruh a hninghno ter” (Thuf. 15:30). “Thin nomnak cu siitha bik asinan beidongnak cun kan ‘ruh’ a rocar ter”(Thuf. 17:22). “Riahsiatnak thawn ka nun ka hmangliam, ka sualnak ruangah ka tha a nau ih ka ‘ruh’ pawl an mot thluh”(Saam 31:10). “Ka nun nithla cu meikhu vekin a zam hlo ih, ka ‘ruh’ pawl cu meiling vekin a vaam thluh zo”(Saam 102:3).
[2]
Hih a tlunih kan tarlang mi bungcang pawlin kan ruh mot tertu le dam tertu ziang pawl an si ti hmuihmel a cuangter pam in ka thei. Sual hrialnak, lungawinak thuhla theih, sersiamtu thawn pawlkom le pehzom ringring, thangthat nun neih ti pawl hi kan ruh hrang damnak sii tha bik an si taktak. Hih nun duh nung pawl kan thlauthlak ih a pawihpah pang asi le kan khristian nun cu ih-khun tlun “bawkbek nun” ihsin “ruh ro nun” a nai vivo tinak a si thei ding.
Israel a Ruh a Mot ve
Israel cu leitlun miphun hmuahhmuah tleu tertu dingah Pathian ih mi hril an si. Pathian ih pek mi ‘rian’ (tuanvo) hnakin ‘mihril’, ‘fate’ (piangthar) an sinak lam an uar luarkai tuk tikah an hmuitin an thelh. Nelrawn an um lai khalah a ‘tak’ hnakin a ‘lem,’ a ‘tul mi’ hnakin a ‘thawtnak’ an rak uar sawn thotho ruangah sui caw zuk tiang an rak biak. Thuthentu san ah mi tum mi te ti um loin ‘mah mit hmuhih dik’ an ti mi tuah cio a rung si lala. Solomon in Lal a hun tuan tikah vunzim tan lo miphun dang nupi tampi ah a run nei ih, Jerusalem biak innpi kiangkap cu ramdang pathian milem in a kulh thluh sinsin. An ram thatha le tlang mawimawi cu milem in a luah khat deuhdeuh.
Khat lam kapah, mah unau suahpi rori Israel le Judah khal rem-aw thei lo in an eng-tai aw ih an dodal aw ringring fawn. A tawizawngih kan sim le, an mah runtu an pipu Pathian cu dungtun deuhdeuh in pathatnak, lennak, nomnak, nehnak, hlawhtlinnak, mai phunhnam tan tuknak, an mai duhzawng le phurzawng hlir lamah an luangliam vivo. Cutikah, an Pathian thawn an pehzomnak, mihril an sinak cu puarthau-hngalnak le mi ziangsiarlonak ah hmangin an nun a dawngdah vivo. A fiangpam mi cu, “hihi a si” tiah kutzung khih fukfi ding a harzet mi, hmuh hruak theih lo “nget” in a thupten an nun (pumpak le bur nun) a rak ei siat deuhdeuh. Simduh mi cu, an theih lo karah an nun pumhlum humhimtu an ‘ruh’ cu nuam teten a ‘mot’ vivo kan ti thei ding.
Israel a Ruh a Ro zo
A theih man hlanih a ruh a rak mot mi cu tu-ah a ‘ro’ din hmun a thleng thlang. Israel a ruh a ro thu hi fiangzetin profet Ezekiel in bung 37:1-14 ah mitthlamah cuang ko in sim. Hih bungcang sungah an dinhmun lak ding a tlak nawn lo zia, mithi vek rori an si zia tarlang a si. “Kan ruh a ro thlangih, kan ruahsan mi khal a hlo, cemthla ko thah kan si”(37:11) tiah an ti.
Hitawkah a dunglam thu tawiten kan vun zoh duak a tul ding a bang. Ezekiel cu Buzi ih fapa a si ih profet le puithiam a tuan. Nupi a nei nan a nupi hmin le fate a nei maw
nei lo ti cu a fiang lo. Ezekiel tihi 1:3 le 24:24 lawngah a langih a sullam cu “Pathian in a cakter,” “Pthian in thazang a pek,” asilole “Pathian in thazang lo pe hram seh” tinak a si. Ezekiel cabu hi Babilon ih Israel pawl sal an tan laifangih ngan mi asi. A thusim mi le larnak a hmuh mi pawl hi khua le ram ih dawisuak mi, kaihhrem mi, hruaihlo mi, pumcawmnak tthitha nei loih mi vaivuan, rammi sinak le a miphun sinak langter thei nawn lo mi pawl le a hleice in pipu Pathian an zumnak a thlahthlamtu minung pawl hnenah a sim mi deuh hlir an si.
Ezekiel cabu in a tu Babilon ih Israel pawl nun cu nelrawn ih um, ramcar ih nung rero vekin hmel a cuan ter. Mosi san lai ih ramcar rak ceng pawl cu Kanan thlen ding hngakhlap zetin ruahsannak tumpi thawn an rak nung nan a tu Babilon ah cun an hmailam beiseinak cu thimkhawzing vek in a pit. A ngaingai ah cun, kaihhrem mi an si ih Babilon ih thilti theinak a ziangti hmanih dodal thei ding an si lo tikah ruahsannak mit hnawm tia hman an nei thei nawn lo. Tulai kan ram vek a si pei cu!
Hih dinhmun ah profet Ezekiel cun bung 1-32 sungah Pathian in Israel cu a luh-lul ruangih thu a then dingzia le a miphunpi in ruahsannak nei nawn lo ih a um zia pawl tarlang a tum. Bung 33 ihsin 48 tiangah cun ‘cutin ruahsannak a um nawn lo taktak maw’ tiah thusuhnak khirhkhan zet a tuah. Fiang deuhin sim sehla, bung 33:10 ih ‘Ziangtin kan nung thei ding?’ timi thusuhnak cu a dunglam bungcang pawl in a phi a hawlnak a si kan ti thei ding. Cumi thu harsa pawl fiangter dingah “ruh ro” thu (37:1-14) hi Pathian ih a phi a pek mi pakhat a si ve.
Vun ti tawi hnik sehla, ramtiam lenglam ih um Israel cu ‘mithi’ rori ah rak ruah a si. Cucu, a phunhnam sinak a hloh ruangah si sawn lo in an Pathian in a dungtun, an pehzomnak a cat, tan hlo le nupi vekih maak an si ruangah a si deuh. Ziangah tile an biak Pathian cu Jerusalem lawngah a um ih an ramleng ah a um ding ti an ruat ban lo. Curuangah tluangdang Babilon ih an nun cu ruahsannak cemthla depdep ‘ruh ro’ vek ih tahthim an si. Tong dang deuhin sim sehla “van zoh ah le a sang, lei bih ah le a pit” ti tluk asi kei cu.
Ruh ro a nungsal thei ding maw?
Hi thusuhnak hi Pathian in Ezekiel hnenah a suh mi a si. Ezekiel cun a thi pekte an nunsal thu a thei ih Elisha ruh thawn dai-awk veten a thi mi an nung (2 Siang 4:18-37; 1 Siang 17:17-24) ti khal a thei. Cuihhleiah, ni neta bikah a thi mi an nungsal ding ti khal zaran theih a si. Asinan ‘hih ruh ro pawl’—a thi pek siloin hlan laipi ih rak thi an ruh ro thluh zo pawl thu a suh tikah Ezekiel cun “Bawipa, nangmah na thei ko a sisi” tiah sihte puantom saihngak law a tuah. Kan Lai dan ten kan sim ah cun “suntam arpi a tiat tik lawngah” a nung thei ding. David Van Bik tong vun sang sehla, “lei le van an hnam aw” lawngah a si thei ding.
[3] Simduh mi cu minung mit hmuhah a ziangtihman in a cangthei nawn lo mi a sizia a langterih Pathian kut sungah ziangkim a ap kan ti thei ding.
Hi tawkah a thupi zet mi cu, Ezekiel in ziangtin a hmu ih a zum ti lam hnakin Pathian in ziangtin a hmu ti lam uar a tul thlang. A hmaisa ah, Pathian in profet Ezekiel cu, Abraham vekih zum ngamnak thawn, ruh ro pawl hnen thu sim a fial. A sim taktakih a mit hmuh hnganah khawruahhar a thleng ngaingai. Thli hrang cun ruh ro cu a cang relh-ro terih tisa a hung cerh hnu vun in a tuam thluh mai. Mitthlam ah a cuang ol nasa. Asinan hihi “nunnak” an nei hrih lo. Cucu “nunnak nei lo leitlak” dinhmun asi hrih lai. Curuangah a pahnihnak ih a tul hrih mi cu nunnak ‘thaw’ ‘thlarau’ a si (cang 4-10). Pathian thlarau a sungih thawt-luh a si hnu lawngah a nung ih Bawipai ralkap burpi ah an cang (New Interpreter’s Bible, vol VI, pp.1497-1504 ). Simduh mi cu, thilcang thei lo mi a can thei hi a tawk hrih lo, nunnak a tul ih cucu Pathian lawng ih pek thei mi a si tinak a si.
Hi tawkah a sutpi cu “thlarau” a si ih cang 5, 6, 9, 10, 14 pawlah nunnak petu a sizia a tarlang. Mangbangza pakhat cu, Israel pawlin Pathian hi Jerusalem lawngah umih an ruah laiah khawsia umnak sumtualrawn an timi nelrawn ramcar khal ah Pathian thlarau in a um cilhpi ih nunnak tiang a pe thei ti hi a si. Fiangten sim ah cun, an ruah ban lo pin an Pathian in an pipu ram ah a kirpi sal ding tinak a si. Pathian umpinak lawnglawng hi Israel pawl hrangah ruahsannak um sun a si.
Nitin Nun Thlalang:
“Beidong” hi minung ih kan mizia pakhat hrimhrim a si hmang. Josep khal khur thukpi sungah thlak a si. Elijah khal thih tiangtiang a rak dil ve. Peter khal a Lalpa a phatsan ve. Winston Churchill khal beidongin thlamte sungah a rak kharh khum aw dah ve. Martin Luther King khal cikpiat ruangah sangkate parin a rak dawp dah ve. Hivek beidongnak sung ihsin mi tampi cun nun an siatralpi ih mihrek hrang lala ah cun beidongnak hi hlawhtlinnak ropi thlen ter tu ah a cang riangri. A va mak ve.
Cu tlukih ruh a ro thluh zo mi hman nunnak a pe theitu Pathian ih thiltitheinak le duhdawtnak cu zohman in ramri kan kham sak thei lo ding. Mirang, midum, milian, lian hrih lo, mi luat, uktu, namneh mi, thleidan mi—kan zate hnenah a um. Ziang Kawhhran ti a um lo—kan zate hnen ah a um. ‘Rian” pek mi ziangsiarlo ih covo lawng duh tuknak cun Pathian le miphun parah “rin-um lonak” nun a suah ter. Cucu, a thupten kan ruh a rak “mot” tertu a rak si ziar theu. Nitin kan kiangkap thilcang mi hi mit thar thawn thlir thiam kan cu zo na ti ve lo maw. “Leilung cem tiang nan hnenah ka lo umpi ringring ding.”(Matt. 28:20).
