Thutlangpi pawl

 

 

 

 

        

                                                                               RAM THEOLOGY

                                                                                      Thawng Bik

Thuhmaihruai

         Asia ih Theologian hminthang pakhat Dr. Yao Cho Lak in hitin a  sim: Cathianghlim (Bible)hi Israel miphun pawl ih sinak a tanglam pa (4) ah a khum aw thluh a ti:

1.     Ram (Land)

2.     Miphun (People)

3.     Nunphung (Culture)

4.     Biaknak (Religion)

Hih sinak pawl kan zohsal tikah Pathian thu kan timi le Biaknak, nunphung, miphun sinak pawl then a theih lozia a langter. Himi ah taarlang ka duhmi pakhat cu miphun  sinak, nunphung, biaknak pawl cu milai in thlennak kip ah kilkhawi a theih nan Ram cu khuitawk hman ah kilkhawi a theih nawn lo. Hmun khat lawng ah a um: Cucu, Kan Lairam a si. Lairam a um ruangah  Laimi pawl mithmai kan nei. United Nations level khal in tongtheinak le thurel theinak kan nei. Tahthimnak ah, Kum 2005 lai ih Mizorammi pawl in an duh lo zawng thilsual tuah pang ruangah Burma mi tin zapi dawi ih dawi kan rak tong. Kan ram sungah ziangvek thil kan tisual khal le zohman in in dawitu ding an um lo. Innteek kan si. Hnangamtak in kan um thei. Kan ram leilung te ih a sunlawi zia kan ruat thiam cio ding ka zum.

MIT tlawng sayakyi pakhat in a simdahmi cu, Israel mi pawl ih tuni an ram thansonak ih then thum then hnih 2/3 cu ramleng ih a fehmi pawl ih sumlut in  ti a si. Kanram ih kan um theilo hman ah kan ram thangso ding in hna kan tuan theicio ti cu a fiang.

 

  1.Thinlung  a Thupizet:

         Vaihnak (migration) phun hnih a um:

1. Umtlan le hnatuan ruang ih vaihnak, asilole Pumsa ih Vaihnak (Physical migration) le

2. Pumvaih ih vaihnak, asilole thinlung Vaihnak (Mental Migration)

Pakhatnak vaihnak ruang ih hmun dangdang ih kan feh cu theihthiam awk a theih deuh lai. Asinan, a pahnihnak vaihnak cu theithiam a har. Kam ram kan taksa pum lawng in silo in kan thinlung tiang in kan suahsan hnuhnu cu mihlo kan si.

2.Ram Theology Kan titikah:

2.1. Pathian le Kan Ram, Miphun then a theihlo

         Ram Theology kan ti tikah Thukam hlun thiamzetmi Theologian Walter Bruggemann ih “Theology of the Land” in ka nun i laak zet. Kan ram duhdawtnak le seherhnak, umhar lunglennak, riahsiatnak, sian awklo nak le theihthiam awklo nak tipawl ruang ih Pathian thunung in teh ziangtin a sim timi hawltheinak le Kan Ram (ramri, leilung) pawl thlirsal in Bawipa Pathian lam cuan ih thuruahnak a si.

Zomi Baptist Convention hruainak tangah, Zomi Theological College ih principal tuan rero tu Rev. Dr. Do Sian Thang hohanak in miphun, kawhhran, thleidang lo ih an aupimi Post Eden Drive (PED) ih tlangtaar lak ih ka lung i laaktuzet cu “Hriltu Pathain (God), Hrilmi Miphun (Chosen People) le Tiamkammi Ram (Promised Land)” a then aw theilo ti a si. PED logo ah circle kual pathum in an langter hngehnge. Laimi rinsantlak pacang thatha an khawm aw thluh ih thu an reltlang lai fawn. Lairam ah um in Lairam thurel cu nupi le fale thawn nuamzet ih innsang ih tlangleng tlang bang in a sunlawi daan a na cuang in ka thei.

Hong Kong ihsin 2009 Kum ah Th. D thawn a ra tlungmi Rev. Dr. Law Ha Ling ih Falam Biakinnpi ah a hmaisabik a sermon sungah “Isreal miphun pawl in Ni (40) sung nelrawn ramcaar ih an fehlai ah mana sang an ning tuk ruangah Egypt ram ih rawl le ei- in thatha hram in an aukio ih, cumi laifang khalah Pathian cun a thlauthla cuang hngai lo, a umpi ringring tiah (Num. 11:6) sirhsan in a sim. A bet hrih; Egypt ram cu Thangsocia, civilized country a si ih tuini ih kan feh duhzetmi hmunvek a si tiah a sim. Asinan, Israel pawl ih an thlen lainak ding Canaan ram cu, an va remthat ih an va tuahthat cop lai dingmi Lairam vek a si tiah a sim. Harsatnak hi camsiatnak ah ruat in thansonak cu thlawsuah ih ruah thluh a theih lo thu fiangfel zet in a rel. Pathian cu harsatnak can khal ah in umpi ringringtu  asi vek in Kan ram ah harsa cing ih rinum tak le ti tento ih kan um khal cu Pathian ih thlawsuah le umpinak thupizet a sizia a  simfuh zet.

Hih Lairam tuahthatnak ah mana sang ning in Isreal  mipawl vek in kan aukio caan a va tam ngai ve. Kan miphun in hruaitu pawl tlun ih kan vuihram can a va tam ngaive. Miphun thu le nunphung thuhla ih kan el-awk can a va rei zo ngaive. Kan ram kan thlirsal pei uh. Pathain ih pekmi Lairam tuahthat kan tumcaan a silo maw. Lairam um tengteng lawngah ram duhdawt nan ti maw? Timi thusuhnak cu “Asi!”tiah kan san lo hman ah “A tuul!” tiah san ka duh. Um duhzet cing ih laihlum theilo pawl in ram nan duhdawtnak ruangah nan rak ruahthiam ka duh. Lairam hi Laimi hrangah a thupibik.

2.2. Lairam cu kan Sung muril

Walter Rauschenbusch cun, “A Theology of Social Gospel” timi cabu sungah Israel miphun pawl ih kum (40) sung nelrawn ramcaar ih an khual tlawnnak cu Luatnak hrangah a si a ti. Cuih luatnak cu thlarau luatnak timen fang lawng silo in an taksa pum rori le an ram luatnak hrangah a si a ti.

Cuih sinak cu hmang in American ram ah ‘social gospel’ cu nasatak in hmun a rak laakter thei. Singai, Israel miphun pawl cu kum reizet sung rilrawng, tihaal, thlansuak le thi-hnai suak, natnak, thihnak, doawknak pawl pahtlang in an rak feh ve. Laimi in rundamnak kan sim tinten cuih thu cu “Thlarau lam hmuhsaknak” a si kan ti sual theu. Asilo, Pathian Cathianghlim cu a tak in a rak cangmi a si. An thlarau lawng thlaleer ah a rak vakvaai lo. An ram pan in an pumsa rori’n an rak feh. Bawipa in sun ah MERO, zaan ah MEI-ALH timi pianphung sinak thawn lam a hruai hngai.

         2.3. Lairam le Laimi Hrangah teh?

Tuisun ni ah, Laimi hrangah teh Bawipa in kan thlarau lawng maw in hruai ding? Kan mi le sa, kan ram in nasa tak in kan tuarmi pawl teh kan thlarau hrang vial maw a si ding? Bawipa cun a duhdawtmi Laimi hrang ah tiamkam mi Ramtha in timlam sak, Laimi hrang ih Canaan ram kan hmai ah in retsak. Nelrawn ramcaar ih kan feh lai ah beidong hlah uhsih. Bawipai umpi nak sawn ciingmang ringring cio uhsih. Canaan ram kan thleng cing ko ding.

Curuangah, kan thuruah dan khal ah Ram le miphun hrangah kan ti theu tik ah thenawk theilo mi a sivek in can tampi ahcun miphun thu hi nasatak in kan buai sual theu. Miphun thu, tong le calai thu, nunphung thu pawl ih kan buai khi kan diriam tawk zet theu. Cumi hnak in thuksin ah kan feh a tul. Cucu, kan thinlung cu kan RAM ah hmunlakter in, kan ram sawn kha a sung muril ah ret in kan thuruah lairel daan (thougt forms) pawl kan thleng a cu.

            3.Thansonak lam thlirdan

Thansonak lam thlirdan in kan thlir le thilri neihsiah le Lamziin- innlo (infrastructure) ih thanso cu a pakhatnak a si. Cuvek in thinlung (mental) le Nun dinhmun (Livelihood) ih standard neih vingvo khal cu a dung in a thlun vingvotu a si ve. Himi thu ah thansonak cu lungput le nunzia siatsuahnak in a thluncih sawn titu khal an um. Mifim le mifim an el awk mi thil khal a si.

Ziang a va si hman ah Laimi hrang ih thansonak diktak cu Lairam hrangah ziang kan tuah ti a si. Fiak deuh in kan sim le, Kan duhdawtmi Falam a rop cuahco kan titik ah a hmaisabik ah inn le lo rop pawl ruangah an si. Ziintha le suksonak a har ruangah a si. A pahnihnak ah a thing a caar kan ti tik ah minung le milai pawl ruangah a sivek in ramphul le ram ngal pawl ruangah an si. Inntha le lo tha sak ih umcun Sipuazi tuat ih tuat cu a kaihlo lawlaw. Asinan, kan ram ah inntha le lo tha kan din kan sak thei a tul. Ramsung le ramleng ih neinung pawl tla cun lo theih lo in Lairam ah inn le hmunhma  kan khuar a tul a si. Hringtu Sunghno nu cu tarzet le rop cuahco in um ih hrinmi fale pawl hmuah mawizet le ngilzet ih um cu ningzakza men a si. Maih suahsemnak rop cuahco ko taanta ih nuam emem ih um cu thinlung nei lotuk thu a si.

         Thansonak (Development), Pursum Leilawnnak (Economics), Fimthiamnak (Education), Harhdamnak (Health), Zatlaang Nunnak (Social) le Rampi Thu (political) pawl khal LAIRAM ah hram a bun awmi an sitheh a tul. “Kan hmusuakmi ziangtinkim hmuah hi Lairam hrangah” a tak in kan canter a tul. A rel le a sak lawng cun a cang theilo. Ramleng kan fehmi khal cu Lairam thupibik ih a retmi (Lairam Centered) a si ringring a tul. Kan Theology le kan biaknak khal Lairam hmun khuar ih dinmi, tuahmi a si ringring a tul. Cucu, duhnak men a silo, hngilhsual theumi  tulsamnak tumpi a si.

Thu Tlaang Khulnak:

Israel ih Ex-Defense Minister Shimon Peres khal cun hitin a simve: Tuihlan ih leitlun raal pawl hi Ram ri cuhawk ruangah a cang. Kum zabi 21 hnu ahcun RAM pawl cu rikhiah theh an si zo ruangah cumi cuhawk ruangah raal a cang a um nawn lo ding. A cang dingmi raal pawl cu thluak cuhawknak ruangah an si ding tiah a sim. British Prime Minister,  Winston Churchill khal in “Tuihnu cun Talent cuhawknak in khua kan sa thlang ding” tiah a rak simsungmi a dikzet thlang. Cumi cu Leitlun le Asia rampi ih vaihnak Migration tlun ah thlir in an simnak a si. Tuluk ih US ih a vaihnak, Iran pawl ih Malaysia ih an vaihnak, Philippines pawl ih Western Europe  lam ih an vaihnak, India ih US, Japan le Russia pawl ih vaih ding ih an sawmngiarnak, tipawl kan zoh tikah an ram ah an kirsal timi cu 100% ah 10% fang lawng ruahsan ding a um an ti. Cucu an fimnak an duh ruangah a si. A vaitu hrang ahcun thuak lungsuk  (Brain Drain) asi ih an vaihnak ram hrang ahcun Thluak Ngahnak (Brain Gain) a si.

Curuangah, kan ram kan ra kirsal ding ih kan din leh dingmi hnak in Ramsung-ramleng Ziangtin hna kan tuan tlang ding tihi thuruahnak thupi zet sawn a si. Ram duhdawtu kan zate hrangah Bawipai’ in zirhter duhmi RAM THEOLOGY a si fawn. Pathian ih peekmi  Canaan ram thlen ding le tuahthat bet ding cu Israel mi hrangah Bawipai’ thupek a sivek in New Israel a sivemi Laimi hrang khalah kan ram tuahthat ding le sunloih upat hi thupizet ih kan ret ding cu Bawipai’ thupek thar a si.  

                                                                      

 

Copyright ® 2008 chinworld.info