|
THUPEK ROPI IH HMUITINMI LE CHIN RAM KHRISTIAN
by: Pastor Henry vl Hmangaih
Thupek ropi ti ih kan theih larzet mi cu Jesu’n a thawhsal hnu ih a dungthluntu minung hleikhat pawl hnenih a thucah ta mi hi a si. Kan Bible ah hin Jesu’n a dungthluntupawl vawithum hitivekin thupek ropi zet a pek thu kan hmu thei. A hmaisabik a pekmi cu Mark 16: 14-20 ah kan hmu thei. Cuṭhehah, Mathai 28: 16-20 khalah fiangsin in kan hmusal. Cule anetabik a langnak cu Dungthluntu 1: 8 ah a si.
A tlunih Bible kan tarlanmi hmaisabik Mark ih thuthangṭha ti ih kan theih mi hi Thuthangṭha pali ( Four gospels) kan ti mi ah cun ngan hmaisabik mi a si ti ah Bible lam thiampawl cun an ti. An ngan can hi AD. 50-6o karlak hrawng a si. Hitin Mark cun a ngankhum, “ Cui hnuah rawl ei ih an to laiah a thluntu hleikhat hnenah a lang. A thawhsal hnu ah mi hrek in an hmuh thu a thluntu hleikhatpawl in an zum lo ruangah, an zumlonak le an lungruhnak kha a kawt hai. Cule, anih in an hnenah, “ Leitlun khaw zakipah va feh uh la sersiam mi tinkim hnenah thuthangṭha va sim uh. A zum ih baptistma a cotu cu rundam a si ding. Asinan a zumlotu cu thiamlo coter a si ding.” ( Mark 16: 14-16) ti ah a ti. Hi tawkah Mark in thupizet ih a sim mi cu thuthangṭha va sim uh ti hi a si. Ṭawngdang in kan sim a silen fehsuak ih thuthangṭha sim le phuandarh hi a thupit ter bik ti ai a si. Cun, an zum asilen a zumtu cu thiam coter an si dingih an zum lo asilen thiam lo an co ding thu khal a rellang. Cule, a zumtupawl kha Baptistma co ter ding an si zia thu khal a simfiang tel.
Cun, kan Bible catlang dang Dungthluntu 1: 8 ah khal hitin ngankhum a si, “Asinan Thlarau Thianghlim nan parih a rung thlen tikah huham nan ngah ding. Cule Jerusalem khua ah, Samaria ram hmuahhmuah ah le leilung tlun deng tiangin ka thutheitu nan si ding,” ti ah a ti. Dungtluntupawlih cangvaihnak hi 62- 70 AD karlak hrawng ih ngankhum mi a si. Hi catlang thuthawi pehpar aw in mitampi in kan simsual ṭheu a bang ka ti. Dungthluntupawl kha Thlarau Thianghlim an parih a rawng thlen leveten anmah le khua cio ah kirin thuthangṭha an sim thawk. Mai innsang ah kirin lole mai innsang ihsi thawk in thuthangṭha sim ding ti, hi Bible catlang ihsin kan la tlangpi in a lang. Asinan, naihsawn in Dungthuntupawl hi kan zoh asilen a tamsawn hi cu Galili pengsung in an si ti thu Bible ah fiangten kan hmu thei (Matt 4:18-20; Mark8:29-33;Luke22:31-34; John21:15-19;Acts2:14-41;Acts 10:1-11:18) . Asinan, Thlarau Thianghlim in an khah leveten, a langte sungih an umnak hmun Jerusalem ihsin thawkin thuthangṭha tlangaupi ding sawn kha Jesu’i cah ta mi a si. Mipiangthar kan si leveten kan innsang ihsi va tan kherkher ding a silo, cuhnakin kan piantharnak hmun le ram ihsin thuthangṭha ausuahpi hi kan thawk sawn ding a si.
Hitawk ih kan Bible catlang in a sim uar mi cu thuthangṭha va sim, hmun tin ih aupi lawng asilo, kan thuthangṭha ken mi milin kan nun khal a um ding ih cule mi in kanmah kha in hmuh le theih tikah “ Khrihih thutheitu” lole “ Khrih theihpitu” kan si ding. Ṭawngdang in kan sim asilen Khrih ih dungthluntu kan si kha an thei ding ih cule Khrih ih dungthuntu ti ih kawh khal kan si fawn ding.
Kan Bible catlang lâkmi a pathumnak Matthew kan zohsal ding. Matthew cun hitin thupek ropi a ngankhum, “Cule dungthluntu hleikhatpawl cu Jesu-ih a rak tiam cianak Galili peng ih tlang parah an feh. Amah an hmuh tikah an bia. Asinan an lakih mi hrekkhatpawl cun an ringhlel. Cule Jesu cu an hnenah a feh ih, “ Lei le van ih thuneihnak hmuahhmuah cu ka hnenah pek a si zo. Curuangah va feh uh la, mipum hmuahhmuah cu ka dungthluntu ah va tuah uh. Pa le Fapa le Thlarau Thianghlim hmin in baptisma va pe uh. Nan hnenih ka lo pek mi thupekpawl hmuahhmuah kha thlun dingin va zirh uh. Cule ngaihnikuh, san cem tiangin nan hnenah ka um ringring ding,” ( Matt. 28: 16-20) ti ah a ti. Mathew ih ngancan hi AD. 70-80 karlak hrawng a si. Thupek ropi ciocio ah Mark ih ngankhum dan le Matthew ih ngankhum dan ah malte bangawklonak a um. Kan sim zo vekin Mark hin a ngan hmaisa ih cutin neta sawn ah Mathew hin a rawn ngansal a si ti ah an ti.
Mark ih ngankhum mi Thupek Ropi ti ih kan theih larmi in thupibik ih a hmanmi cu thuthangṭha fehsuak ih khua zakip le miphun kip hnenih sim a si. Cule a zumtupawl cu Baptisma khal pek cih ding an si thu a rel. Ṭawngdang in kan sim asilen cu thuthangṭha tluangtlam te ih sim ti ai a si. A zumtu in thiam an co kei a zum duhlotu in thiam lo an co ding tinak a si. Pathian ih huham cu an hnenah pek a si veve thu a Bible cang pehzawm ah kan hmu. Asinan, Mark cun dungthluntu an si tiang ih hruai le zirh ding ah a fial lo. Asinan, Matthew ih sim mi ah hin famkim sawn le thuksin in thuthangṭha sim lawng silo in a tumtah sawn cu dungthluntu ih tuah lole siter hi a si tin Thupek Ropi thotho kha a rawnbêt. Mark in , ““ Leitlun khaw zakipah va feh uh la sersiam mi tinkim hnenah thuthangṭha va sim uh” ( Mark 16:15) a tilai ah, Mathew ve thung cun, “ …. va feh uh la, mipum hmuahhmuah cu ka dungthluntu ah va tuah uh” ( Matt. 28: 19a) a ti. Mark cun, “A zum ih baptistma a cotu cu rundam a si ding. Asinan a zumlotu cu thiamlo coter a si ding” ( Mark. 16: 16) tin a ti laiah, Matthew cun, “Pa le Fapa le Thlarau Thianghlim hmin in baptisma va pe uh. Nan hnenih ka lo pek mi thupekpawl hmuahhmuah kha thlun dingin va zirh uh” ( Matt. 28: 19b-20a) a ti. Baptisma a zumtupawl hnenih pek ding a si thuthawi pehparaw in Mark cun zawi hminin, ziangtin pek ding ti a rello nan, Matthew Cun “ Pa le Fapa le Thlarau Thianghlim hminin” pek ding a si thu in sim. Hi Mark le Mathew in Thupek Ropi an reldan thuthawi pehpar aw in a dik deuh le dik lo deuh a um cuang lo, anmah le an thusim angaitu mipi pawl dinhmun sawn in an sim khal a si thei. Cule, an thupitter mi khal malte a dang deuh. Mark cun thuthangṭha sim le phuansuah tiang kha thupi zet in a rel uar. Asinan, Matthew ve thung cun thuthangṭha sim le phuansuah lawng sim lo in “ dungtluntu ah va tuah uh” tin le “Nan hnenih ka lo pek mi thupekpawl hmuahhmuah kha thlun dingin va zirh uh” tin a sim. Hi thuhnih hi an in kalh a silo ih Mark ih ngankhum mi kha Matthew in a rawn sun zawm a si. Cuti asiruangah, Thupek Ropi ih a tumtah lole a hmuitin mi cu “ Dungthluntu” ih zumtu zate va tuah hi a si. Rundamnak thu va sim ih ngaihsak lo ih tansan men maw, thlaici lawng va duh belbel ih ngaisak lo ih dîl lole hnawlsal kha Thupek Ropi ih tumtah mi a si lo. Cuhnakin, kan simmi thuthangṭha a theitu zate kha khirh ih salṭha le dungthluntu ṭha, khrih ih tuahmi le zirhmi thlun dingih hruai ding kha a si. Cuvek thotho in Dungthluntu cabu ah tla cun kan zirhmi pawl lawng silo a zirhtu kan mah rori kha dungthluntu lole khrih ih thutheihpitu ti ih in theih ding rori kha thupibikah a ret.
Tuini kan ram kawhhran, zumtu le piangthar ti aw pawl kan nun kan zoh tikah Thupek Ropi in tuah ding in fial tiang hi kan thleng ban maw aw tin vawitampi thu ka sut aw ṭheu. Kan ramah Khristian kan sinak kum 100 lenglo a si thlang ih tuini ih kan zumtu nun lawngte cu zohṭhimtlak le khirh dungthluntu fel a si ti theih ding a mal zet. Vawikhat cu Muslim pa le Khristian pa thu kam an el aw. Khristian pa in, “ muslim pawl hi cu tualthah hmang miṭha lo nan si” a ti. Cui, Muslim pa khalin a duh ve ce lo ih hitin a ti.. “e e ee nanmah Khristian pawl sawn pan teh.. nan thilri kha rual le pawl ṭha ten kilkhawi uh, khristianpawl kan lakah an um hi nan thil a hlo thluh ding”a ti ve. Ka relduh mi sawn cu kan mah le mah kan hmuh awk dan le mi ih in hmuh dan hi a bang aw thei lo tuk. Khristian kan sinak le zumtu kan sinak khal hi mi ih zum ding a har ṭheu si lo maw?
Kan ram Khristiannak le kawhhran zoh rero tikah nang ziangtin na hmu? Pathian thu ah kan ṭhangso na ti maw kan ṭumsuk? Rawngbawlnak le mission hnaṭuannakah teh ziang kan bang? Hi tluk ih camping kan neih tam le crusade kan neih tam ruah hi cun kan ṭhan ding zat cu kan ṭhang lo nasa in ka thei. Khatlamah Pathian thu na thei maw? Lal le Rundamtu ah Jesu na cohlang maw? tivek ih thu kan hawn suh awk tikah, piangthar lo cu si kan duh lo ih ka piangthar cu kan ti lala fawn! Khatlamah kan piantharnak le hmuh theih in a um fawn si lo! Thusimtu pakhat cun hitin a sim an ti.. “ Mizoram ih piangthar pawl hmin list hi a rampum ih um mipum hnakin an tamsawn”. Relduh cu cutlukin piangthar member hmin list an um si khawh.. tuini ah an nun zoh le hmuh tikah ziangtin Mizoram ih Khristiannak khi na rel ve ding?
Mizoram tin kan nautat tla a si men ding. Nan, kan mah lala khal hi hmin cazin vawn la aw ve ngat sela, Mizoram hngak hmanin kan luar sawn men ding ti’n ka ruat. Ngaingaite’i ti ah cun camping le crusade tla hi cu kan nei tam tuk thlang tin ka ruat. Zingzan zuri le Pathian thu ngaihsak lo ih kan ruahmi hman khi lohtheihlo in crusade in tuah sak aw tin fial sela, a hminsin mi pawl thaw cun awm ang tawk lole piantharnak tlak tiang hman a sim thei men ding! Nan, cuti cu va si khal sehla, Pathian thu kan theih mi le kan simawk mi hi mipi in kan nunpi lo,kan thlun lo a si lo maw ti hi suh awk a cu taktak in ka hmu. Ziangruangah hitluk in camping, crusade kan nei cingih kan thang thei lo ti hi thu kan suh awk a ṭul. A hnuaiah kan ṭhansoh theilonak san le kan ṭhansoh theidan ding malte in kan vawn zoh hnik ding.
KAN ṬHANSOH THEI LO NAK SAN HREKKHAT PAWL:
1. Pathian thu upat le ṭihzah kan thiam lo
Kan saya le rawngbawltu pawl in nasa ngaingai in anmah le tithei tawk suah in Pathian thu kan theih theinak dingah tin thu in sim. Mah le kawhhran cio khalah sum le pai kan harsat pangah tin a lak rori in saya kawhhran in in kawhsak. Zirman pek ṭullo in Pathian thu ṭha ṭha kan ngai ngah. Kan van ṭha tuk lawm mam! Hmun harsa le ti duhdah a tuartupawl in kan dinhmun hi in daw kuahko. Asinan, khatlamah cutluk in kan vannei cing hin Pathian ih in duhdawtnak le duhsaknak kan thei thiam ban lo. Pathian thu hi a hming in kan zir men lole ka ngaimen, thlun le nunpi kan tum taktak lo si pei maw ti ruahnak ka nei. Cutlukin Crusade le camping zing in kan kai le nei cing khal hin nun thleng danglamnak le nun thar hmuh ding a vang zet thlang. Ahleice in a tui kan san ah phei hi cun Crusade le camping khal hin mi a hlen nawn lo, cuvek ih Pathian thu zir khal cu kan ti dan kelte.. punghman ih Biakinn ih kan khawm vek fangah kan ruat thlang.
Ka tlawngkainak ram Philippines zumtu pawl ih thuhla zohṭhimtlak ka ti mi te lo ruah ka duh. Kum 3 ṭha an lakah ka khawm, ka ei, ka inn in ka tlangleng thlang. Cumi ah zohṭhimtlak zet ka ti mi cu Pathian thu an retsang le uar hi a si. Annih ah cun Pathian thu zirnak seminar maw, conference maw, lole cabu khal siseh a lakih zem tile a lakih kai ti a um lo. Man pe fekfek in Pathian thu zir le kai a ṭul. Nan, a duhtu cun sumpai tam taktak cem in ticket an lei ih cutin Pathian thu hi an sum le saw suah ta hrat le ziangha midang le ka innsang hrangah thlarau lam thuthup thar ka zir ding ti rori an ruat. Mi in cutlukih Pathian thu an lei le an retsan laiah kan nih Chin mi khawhran tampi le zumtu a ti aw tampi cun kaa lawngin Pathian ka upat, ka ṭihzah , ka duhdawt kan ti men! Pathan thutak le thuṭha zirnak ih kan sumpai suah tla kan siang lo. A lak lawnglawng ih Pathian thu zir kan tum. Cumi cu mi kan banglonak a si. Mi pangai hrangih a lak rori ih mi thil neihsak tum cu ningzakza a si. Zumtu mi tampi cu kutdawt lungput thawi a nung mi kan tam tuk. Pathian a ṭihzah, a upat le a thu a ngaisangtu pumpak, innsang, Kawhhran le ram cu Pathian in mal a sawm in a khaisang ṭheu.
2. Thlarau lam hngalnak lole puarthau nak in kan khat
Minung kan puarthau le thau lo cu kan ṭawngkam – mi kan biakdan le mithu kan reldan in siseh, kan nungcang ziaza- mi ṭawng mi ngaithlak saklo , midang ziangah siar lo, mahlawng thiambik le theibik vekih um, mi biakduh lole mi dodalnak tivekin a phunphun in cu lo khal ah a lang suak ṭheu. Cumi ah kan Chin mi pawl hi thlarau lamah kan hngal a si ding ti ka ruahnak pakhat cu mai kawhhran an si lo ah cun midang kawhhran saya khal piangthar lo tluk zik vek tete ih hmuh awk kan hmang. Ahman, piangthar lo tampi, a hmin men ih Khristian khal cu rel cawk lo kan um ngai ko ding. Asinan, kei ih rel duhmi cu cumi lan ih thil um mi a si. Mi hrekkhat cu pastor kan si khal len kan mai pastor ṭuanpi lo cu theih leh biak, an ṭawngkam ngaithlak le upat khal kan tum lo. Cuvek thotho in kawhhran member kan si khal len mai saya le rawngbawltu lo cu an thu ngaithlak kan tum lo! Cuihleiah, mai kawhhran lawnglawng hi vanram kai ding le mai saya lawnglawng hi thlarau lam thuthup thei ce ah kan ruat. Hi khalhi a dik khal a si thei , a sual khal a si thei.. vanram kai ding le ding lo cu Amah Pa Pathian lawng in a thei. Asinan, hi pawl ih kan hmuhawkdan le ruahawkdan pawl hi cu thlarau lam hngalnak a si. Paul in kei cu khrih ih sal hmuahhmuah ah a fatebik ka si (I Kor. 15:9) a ti thaw cun lei le van vek a si aw! Thlarau lam hngalnak in hitluk in in bual aa nan, bual aat in kan um ti hi kan thei aw lo. Thlarau lam le taksa lam hngalnak cun siatnak a phur ih cutin mi hngalpawl tla cu Pathian in a dodal in a namthla ṭheu a si. Kan Bible ah mi hngal Nebuchahnezar kan hmu ih hngal ih a tihnun zia khal a nun ih sin kan zir ngah ding a zum um.
3. “Dungthluntu pawl” tivek in kawhhran ah hruaiawknak fumfe kan nei lo
Khristian kan sinak a rei tluk le Pathian thu ka ngaithlak a tam tlukih kan ṭhansoh thei lonak san pakhat lakih a thupi zet le hi mi ih ka rel uar duh mi cu hi a pathumnak hi a si. Kan ramah thuthangṭha sim, crusade tuah, camping ti cu a lar zet nan, mi an hawng pianthar tikah dungthluntu si ding tiangih zirh awk le hruaiawk kan thlah thlam. Piangthar ti aw cing ih ṭhanlen ti neilo zumtu ah tampi kan cang. Cutin, rawngbawltu siseh, kawhhran upa siseh, saya le sayamah kan zaten, hi dungthluntu ih serawk lam zinah kan Chin kawhhran zaten kan cah lo tuk tikah mah le thiamdan cio in Pathian kan dawr. Cule, kan thupi bik khalah “ In neitu Bawipa in in theih cun ka hrangah a tawk” ti zawng hin ṭan kan la. Pathian mi theih ka si takah min in theih lo khal len a pawi lo tin mah le duh duh dan ih umtlan khal kan hmang. Cun, saya pakhat khat lole zumtu pakhat khat a tluuk, a bah tikah, duhdawtnak thawi tundin hnakin zawkzetawk le hmuhsuamawk, “ ka zum lo reng a si, a tha lo cia rengreng” tivek ih hmuhsualawk lanta kan hmang. Ngaingai tei ti ah cun cumi ih a rahsuah cu thlarau lamah kan tluuk leh bah ding phang ih in kilvengtu rualpi, saya lole nu le pa kan tlaaksam ruangah a si bik. Cun, khatlamah cuvek ih zumtu lole rawngbawltu pakhat khat a tluuk zik tikah mah thawi a pehpar aw lo zet mi in an thuhla kan rel tikah , cui a tluse rero pa lole nu khal cun duhdawtnak thawn in sim ti khal ruat thiam cuang hlah. "Amah teh ziang teh ce" ti zawngin mah le mah zohawk fel hnakin mai thiamthu rel ding in ṭanhmun khuar kan cing. Cuvek cu zumtu tampi ih kan kekar dan a si tikah kan ram ih zumtu pawl kan ṭhanlen dan a ziktluak thei lo nak san a si.
4. Khawhhran ṭhan dan kan zirhawk dan le hman dan a bang aw lo
Kawhhran ṭhanlen dan hi a phunphun in teh theih a si. Apakhatnakah, kawhhran hrekkhat cu cithlah sawngnak ( Biological growth) in an ṭhanglian. Kawhhran member sungih ta kha nupi/pasal ih an ṭhitawk tikah fa an nei ih cutin an fa le kha kawhhran member ah an cang. Hi mi thawi a zul aw deuh mi lala cu mai miphun le hnam khawhhran tin Pathian thu duh ruangah le nunthar neih ruangah silo in mai phunpi, ṭawngbangpi umnak a si ruangah tin kawhhran ah an um. Cumi thawi a pehpar aw thotho mi cu, mai sungkua ih dinmi a si ruangah thazang kan pe, kan dinpi ti ih kawhhran member pung khal a um. Apahnihnak cu kawhhran pakhat khat ihsin khawhhran dang ih cer (Transfer growth) ti ah an ti. Himi cu pumpaak ngaihawk lonak ruangah siseh, hruaitu lam ngaihawklonak ruangah siseh, cun thlarua lam tiirawl diriam lonak ruangah siseh a si thei. Kawhhran pakhat khat kha kawhhran dangih si an va bet tikah member zawngin an ṭhang. Apathumnak cu piantharnak ih si khawhran karh (Conversional growth) ti ah an ti. Hi mi cu zumlotu kha an pianthar leveten khawhhran ah an um ih cutin member an pung vivo. Hi anetabikih khawhran ṭhanlen dan hi kan Bible in in simmi khawhhran ṭhandan dik cu a si. Dungthluntu bu pumpi kan zoh tikah Peter, John, le Paul pawl ih thuthangṭha phuansuahnak ih nunthar a neitu pawl cu a kawhhran ah an tel ih cutin member an karh vivo tithu kan hmu thei. Himi hi kawhhran nung ti ih Bible in a kawh mi pawl cu an si. Cuti sitahbang sehla, tuini ih kan Chin ram ih kawhhran karhdan le member pundan hi kan Bible ih in zirhmi thawn a bang aw maw? Kawhhran tampi cu citlah sawngnak in siseh, kawhhran ih lungawilonak lole remawklonak ruangah siseh pawl ṭhawn kan si bik lo maw? Bible in kawhhran ṭhanglian a timi le kawhhran nung a timi cu thuthangṭha a theilo pawl hnenih sim le cui nunnak ih a rak cohlang tu hmang ih member karh hi a rel tum mi a si. Kan ram ih kawhhran ci dangdang hizat um mi ah teh hin Pathian in kawhhran nung le ṭhanduang a ti mi paziat tak um kei maw? Mah le kawhhran cio kha ludawm in zohkir sal cio uh si! Nan khawhhran ṭhandanah na di a riam tawk maw? Pathian thunung in kawhhran nung le ṭhang a ti mi thawn an mil aw maw?
5. Pastor, Evangelist le rawngbawltu pawl kan nun kan thlengawk a ṭul
Hla ih kan sak ṭheu bangin, “ ziang thei lo mipi pawl cu hruaitu thu thlunin an feh” kan ti mi hi a tamsawn ah cun a dik a si. Kan hruaimi mipi pawl kha kan zirhdan le hruaidan in an feh ding tikah Pathian thu kan theih mi le zirhmi ah fimkhur le uluk ngaingai ih kan zirh a ṭul. Vawitampi cu kan ram zumtu nun ṭumsuknak san le ṭhansoh dawn khamtu hi kan member pawl si lo in kan mah hruaitupawl kan si. Pathian thu hnakih mai fimnak le thiamnak rinsantu, Pathian thawi pehzomawknak nei riai si lo ih Pathian thawi pehzawmawknak thu midang zirh, mah in ram le miphun seherh le duhdawtnak taktak nei si lo ih midang ram le miphun duhdawt dingih zirh le fial kan tam deuh lai a bang. Cun, kan lungput thuthawi pehpar aw in, kan member pawl hnakin pastor le evagelist hrekkhat cu kan thinlung a kawisawn. Ngaingaitei ti ah cun kan mipi pawl sawhkawi thluhtu le siatsuahtu cu kan mah saya ti ih kawh a duh hlerhler tu pawl hi hokhaw kan si. Kan ram ih saya/sayamah le rawngbawltu tampi cun hmin lar, upat le khaisan ih um kan duhtuk. Ziangmaw khawtlang le pawlkawm ih cangvaihnak pakhat khat a um khal len a hmailam le tohkham sang ih in to ter lo cun ngawl le phunnawi mai kan tamtuk lai. Cun, khat lamah kan nih Pathian hnaṭuantu cu a cozah vekih thuneihnak thawi – tuah uh, ṭuan uh, ti ih duhduh ih mi khawng ding kan si lo ih, sal dinhmun in kan hruaimi mipi pawl kha hruai, khawr, fehpi le lamhmuh ding sawn kan si ti a theihhngilh le theilo tu kan tamtuk lai. Ṭawngdang in kan sim asilen kan fimthiamnak degree- B.A. M.A. B.Th, M.Div, Th. M. le kan Dr. nak pawl hin mi hngal le puarthau ah in can ṭheu a bang. Saya tawn kan duh tisehla Siangpahrang lole Lal tawn ding vekih rak umawk ter tla kan hmang. Kan thinlung lam hi a niamtuk maw a sangtuk ti khal theihthiam loin tuini ah rawngbawltu pawl riangri hi kan um. Culawng khal asilo, kan ram ih rawngbawltu tamsawn cu kan ze lole zaangzel tuk lawm mam! Mi in an sermon ding helechet ti ih nasa ngaingai ih thlacamnak le zirnak thawi an timlam laiah, mi sermon copy sawng le timlamnak khal nei ngutngat lo ih Pathian thu theibik vekih um aw ter kan tam tuk! Ṭawngdang in kan sim asilen belhcian dawl ih thutak le Pathian thunung simtu kan mal tuk. Cun, rawngbawl nak lole thil pakhat khat ṭuan le tuah ding a um tikah keimah ka ti ding tihnakin nang tuah aw, nang feh aw ti ih hnaṭuan mi tun kan tam tuk. Suanlam in kan kaa le ruahnak a luah tamtuk lai a bang. Kan ram mipi hruaiṭha ding cun, kan mah saya, evangelist rual le rawngbawltu pawl hi Pathian thu in kan zohawk le kan thlengdanglamawk hmaisak a ṭul.
6. Kan mission rawngbawlnak kan karh ter lo
Kawhhran in mission hna a cawlhsan le thlahthlam rualrual cun kawhhran a tumsuk in a thi ti sehla kan ti sual tam tuk lo men ding. Kawhhran hmaisapawl an rak cahnak le an karhzai caknak bik cu Mission rawngbawlnak an thupit ter ruangah a si. Tuini kan Chin state kan zoh tikah ramthim kawlram pumpi nawr ding a um laiah, cupawl cu thlahthlam in kan nih vawi zatam, tu le tu a thei rero tu pawl sawn kan thupit ter ṭheu tikah kawhhran a ngawr/caurau ṭheu. Ngaitei ti ah cun kan Kawlram mipum 50 Million ah hin, a percentage zawngih kan ṭuat a si ah cun kan nih zumtu cu 6 percent hman kan thleng lo ho khaw. Kawl khawte le khawpi rundamnak thu vawikhat te hman a theih ih a thei hrih lo hi pal le vehvaih cawk lo in an um lai. Culaiah, kan nih cun Pathian thu kha ngai khal kan ngai paih nawn lo a si lo maw? Hlaphuahtu’n hitin a ti, “ vawikhat te hman mi thawng tampin an theih loh laiah, nang le kei in vawitam kan thei non ce ding maw?” ti ah a ti. Kan ram kawhhran khal hi mission hnaṭuannakah tuhnakin hna kan tharthawh sal a ṭul. Cuti silo in a nuamcin lawngah Pathian hna kan ṭuan a si ah cun ziangtin saw kan ram, thimkhawzing ih a kulh mi cu kan ṭhiah thei ding. Kawhhran pakhat le pakhat – kan tuu le mee ti ih lawnsakawk rero hnakin, kawlṭawng a ti thei hmuahhmuah in ramthim lamsawn nawr in pan sehla , Pathian ih thupek kan phursuak sawn pei maw ti ah ruahnak ka nei.
KAN ṬHANSOH THEINAK DING PAWL
Kan ṭhan theinak dingah cun tui a tlunih ka rawn tarlang mi pawl hi a ṭha lam ah kan her thluh a ṭul. Kan thupi “ Thupek Ropi ih hmuitin mi” fiangten kan theih le kan hmansuah a ṭul. Kan relzo bangkhan a hmuitin mi cu “ dungthluntu ih tuah” hi a si. Pathian thu kan sim ih mi an pianthar tiang lawng hi a tawk lo, cui kan thusim nakih piangthar mi kha kan mah vekin midang rundamnak zinih sim le hruaithei an si tiang kan kaihhruai, zirh le pitlinter a ṭul. Cumi tuah ding cun ziangsi dungthluntu ti mi kan zoh ta duak ding:
Dungthluntu (Disciple) ti mi hi Greek ṭawngfang cun ‘mathetes‘ ti a si ih cumi ih sullam cu zirlai tlawngta(learner) lole thluntu (follower) ti nak a si. A sullam cu zirhtu saya ih hmuhdan le tuahdan cohlang ih thlun ti nak a si. Thlunghlun le Thlung thar kan zoh tikah Dungthluntu hi Pathian mihman le Pathian mi pawl hin an rak nei ti kan hmu thei. Amahlawngte Thlung hlun ah cun dungthluntu ti ṭawngfang a hmang lo. Asinan, fiangtei kan hmuh thei mi cu Abram kha kan zoh asile Lot in a thlun ti kan hmu thei. Cun, Moses kha kan zoh asilen Josua in a thlun sal lala ti kan hmu. Cun, Kamsang lam kan zoh asilen Elija kha Elisha in a thlun ti fiangten kan hmu thei thotho. Culokhal rellang ding tampi an um thei.
Cun Thuthlung Thar kan zohsal asilen Jesu in mitampi a mah suk le so ih a thluntu lakih sin amah thawi naite ih um, a zirhnak le hruainak thlun ding le, a aiawh ih leitlun rawn fang tu ding dungthluntu hleihnih a thlang ti kan hmu thei. ( Matt 10: 2-4, Mark 3: 16-19, Luke 6: 13-16, Acts 1:13). Atir ih a hrilmi hleihnih pawl khal cu dungthluntu ti kawh thotho an si. Greek ṭawngfang cun “ apostolos” ti a si ih cumi ih sullam cu mi pakhat khat hnaṭuan pawimawh tuk ṭuansuak dingih a pu aiawh ih thlahsuah mi ti ai a si. Ṭawngdangin kan rel a silen cu “ ambassador” hna vek a si.
Jesu in leitlun ih a camsung tawite ah khan leilung pumpi a fang suak thluh man lo ding ti a theih tikah, a um nawn lo hnu ih a aiawh ih a rawngbawl hna rawn sunsawm dingah hi minung 12 pawl hi a hril ih, thuthangṭha 4 pawl kan zoh le zingzawi tikah can tambik cu Jesu’n a dungthluntu pawl thawn an hman thlan thu, a zirh thu le a hruai thu pawl kan hmu thei. Cumi cu tuini ah kan nih Chin kawhhran khal hin atakin dungthuntlu pawl (discipleship group or small group) tivekin lolen hming pakhat khat nei in kawhhran ih member pawl Pathian thutak ih punghman zirh le kaihhruainak kan neih a ṭul tuk thlang in ka ruat.
Kawhhran tampi ih kan harsatnak cu kawhhran member siloin rawngbawltu sawn riangri kan si. Ziangkim ti thei Pastor (Almighty pastor) kan tamtuk ih kan member pawl in ṭuan ding an nei lo tikah rawngbawl lo in kan tuah cawr thluh. Ṭhimnakah, kan member pawl hmang lo in kan mah in hla kan hruai, solo kan sak, sum kan kil, tohkham kan rem, mikhual kan hmuak, usher kan ttuan tvk… member pawl hruai le zirh ih an tuah ding hmuahhmuah kan tuah thluh tikah tuah ding nei lo in an um. Cun, mi hrekkhat cun keimah in ka tuah lo cun zo hman in tuah an tum lo an ti lala.. asi kha mi ruangah tak si dungthluntu pawl lole pawl fate (small group), zumtu thar le member kan zirh le hruainak hmun kan neih a ṭulnak san.
ZIANGTIN DUNGTHLUNTU PAWL KAN THAWK THEI DING?
Kawhhran pakhat hnu pakhat kan tidan le hmuh dan tla abang aw lo thei nan, kan ram ih kawhhran ṭhang lian le cak ding cun mah le kawhhran in ṭha le rem kan ti dan cio hmang in dungthluntu pawl(discipleship group) cu kan thawk cio a ṭul. Ṭhimnak ah hitin rawn tarlang sehla,
(1). Pastor in zirhtu saya a nei ding (mentor)
Zovek minung khal tlu thei lo khawp ih cak kan um lo. Ziangtluk pacak khal siseh, a fehdan a ralrin lolen cu banhla bilh pal sual pang hman in “ pu tup” tin a thal ulh i thei. Cuvek thotho in thlarau lam ih ke kan karnak khalah ral ring tei ke kan kar lo ah cun kan rin lo pin kan tlu thutthi thei fawn. Nun kan thiam thei nak dingah pastor kan si khal len mah saya lole rualpi ṭha, kan thinlung , innsang, rawngbawlnak le vision tiang tlang takih kan simtlang ngamnak ding minung- saya dang maw, kan rualpi ṭha maw, kan nu le pa maw—in khaaltu ding kan ṭul. Cuvek kan neih lolen pastor si cing le rawngbawltu si cing khal in tluuk a theih a si. Pathian le keimai karlak a fel takah ti men a ngah lo. Ngalpaak tlan ih khristian nun hi tlan kel a si lo. Khristian nun cu pehzawmawknak ( relationship) thawi a ṭhanglian ding mi kan si. Pathian le nangmah karlak a fel bangin, na minung pi thawn na pehtlaihawknak le na innsang thawi nan pehzawmawknak khal a fel a ṭul hrimhrim. Cumi ti ding cun pastor tangdawr le hnuaidawr thei kan ṭul. Pastor tin le saya tin in thlakhat ah vawi khat tal amai saya (mentor) thawn nahzi pakhat lole pahnih tal tlang takin Pathian thu, a mai rawngbawlnak thu, a vision le innsang thu, thlacamnak thawn a zohkirsaknak in can a hman a ṭul. Cuti kan ti thei tikah thlarau lam khalah kan ṭhanglian sin ding.
(2). Pastor in dungthluntu pawl (discipleship group) a nei ding
Pastor in dungthluntu pawl a nei ding. Cumi ih a ṭha ka tibik mi cu, amai kawhhran ih kawhhran upa pawl hmuahhmuah kha pastor ih dungthluntu pawl (discipleship group) lole pawl fate (small group) ah an um ding asi. Cutin, zarhtin te pelh loin vawi khat tal cu nahzi pakhat lole pahnih sung hrawng tal cu Pathian thu ruahtlangnak, simawknak, kawhhran thuhla duannak le thlacam sakawk tawnnak in can an hmang ding a si. Pastor lawnglawng in hruai loin a ha ha ten lole a remcan dan in a thlak thleng tla in hruai aw sela, cutin zarhtin Pathian in mai innsang le pumpak ih lam in hruai tlannak tla ruahaw tawn in cutin zarhtin pelh lo ih Pathian thu kan ruahawk, kan vision kan hlawm awk le thla kan cam khawm a si ah cun tu hnakin cu kan kawhhran le member a hning tengteng ding ti cu hmuh a theih a si. Kan nih harsatnak tawn can le meeting lawngah kan tawn awk ttheu tikah, thukam el aw ding le harsat thu lawnglawng rel cun cahnak mi a thlen thei lo pi! Cuti siloin thlarau lam le taksa lam ih nelawknak , hruaiawknak hnget khoh kan neih thei asilen kan khawhhran in cahnak nasa tak a neih phah ding.
(3) Kawhhran upa pawl in anmai dungthluntu pawl a hranten an nei ve ding
Zarhtin pastor thawn kawhhran upa pawl kha an tawn awk hleiah, kawhhran upa pawl in pastor hruainak ih an ruahkhawm mi siseh, an mai seherh zawng Pathian thu sim ding in anmah ten a hranin dungthluntupawl an nei ding a si. Cun, mipum tam lam hi pawl khat ah a tambik 12 lanlo sehla. Kawhhran ih ṭha le remti dan in pawl ṭhen theih a si. Hrekkhat kawhhran ah cun mipa a hran ten, nunau a hranten, cun nupa tuakthar pawl a hranten, nauhak deuh pawl a hran ten tivekin an ṭhen . Cumi cu mai tualsung kawhhran thuthu siseh la. Hi pawl khal hin zarhtin ten vawikhat nahzi 1-2 sung tiang hrawng in pakhat khat ah Pathian thu zirtlangnak, testimony ruahawknak, thlacam sakawk tawnnak le Pathian thu ih pitling sin ding ih zirhawknak an nei tengteng ding a si. A cang thei asi ah cun kawhhran member hmuahhmuah hi kawhhran upa pawl ih dungthluntu pawl ah hin pakhat khal hrelh loin um thluh thei sela. Cuvekih Pathian thu ih hruaiawknak ah cun nun thlengawknak, pianthar nak le dungthluntu pitling ih sersuahawknak a um ṭheu a si.
(4) Hna le ṭuanvo zemawk thiam
Kawhhran cak le nung tahawknak pakhat ih a telve mi cu member pawl rawngbawlnak sungih pumpe aw zet ih an cangvai hi a si. Cui, dungthluntu pawl ih a umtu pawl lakih sin mino fel fel, Pathian thu duhduh a phun phun an ra suak ding. Cutikah, an mah le talent, thlarau thilpek an co dan ih zir in hnapek le zem thiam hi kawhhran ih cahnak a si. Ṭhimnakah, Music group, thuthangṭha phuang group, mission group, biakin ceitu group, Sunday school group, education group tivek in a phunphun in member fel le talent nei pawl kan hmang thei. Ahleice in cuvek ih kan hman ding mipawl kha cu dungthluntu pawl ih kan member le cumi ṭheh zo pawl si sela cutin Pathian thu ah kaihhruai awk le zirhawk a awl phah nasa ding. Hiti pastor in siseh kawhhran ih hnaṭuantupawl in hna zem kan thiam leveten, kawhhran member zaten mah le ti theitawk cio in Pathian kan rian thlang ding ih cutin, kan umnak kipah, kan fehnak kipah, Khrih ih Thupek Ropi – dungthluntu ah mi kan va tuah vivo ding ih, kan mai nun khalah dungthluntu sinak a lang dingih cutin midang khal kan mah vek si ding in kan hruai vivo thei ding a si.
Pathian in a thu kan zate hrangah malsawm hram seh!
|
