|
Salai Tawna(ABC) interview
By Salai Ngin Za Pum
Hminsin: NZP = Ngin Za Pum
T = Salai Tawna
Laimi mi tampi in Lairam leh Laimi hrang mai ti thei tawk in hna an tuan ciau. Cu mi lak ah Salai Tawna khal hin Lai awnmawi (Chin Music) leh Nunphung (culture) mi phun dang ram dang mi pawl hnen ah phuang suak in hna a tuan ve rero.
Lai awnmawi leh nunphung cun leilungtlun University tha bik "50" lak ih tel, hmin thang leh quality nei zet Switzerland ram ih um Zurich University ah theih leh ngaisan (hlut, uar) leh ngaih ven a hlawh thawk ve rero thlang. Hiti vek ih kan Chin awnmawi leh nunphung simsuak, puangsuak leh phawrhsuaktu hi, himi Zurich University ih Ph.D in Music candidate a si mi leh, visiting Lecturer (music zirh tu) hna, Limerick University, Southern Ireland (U 2 Music Group pawl um nak ram) ih tuan phahtu "Salai Tawna" hi a si.
Zurich University cu Switzerland ram ih khuapi mawi zet, Zurich Khuapi ah a um. "The Academic Ranking of World Universities - 2003" (2003 kum, Leilungpar University tha bik hril mi) in a tarlan leh puansuah dan ah kum 2003 ah Leilungpar University thawng tam pi lak ah University tha bik sawm nga (50) hril mi lak ah Zurich University hi a tel ih, Europe Universities ah top 10 lak ah a tel.
Salai Tawna hi Chin awnmawi leh nunphung ram dangmi pawl in kau zet ih an theih theinak ding tan lak i tuan rerotu a si vekin "Encyclopedia of Popular Music of the World" ca uk pi ah "Chin Popular Music" article ngantu a si. Cumi ca uk cu 2005 kum ah The Continuum Inetrnational Publishing Group Ltd. England ah an published zo. (Continuum encyclopedia of the World, Vol.5, 2005. pp 202-204)
Salai Tawna hi awnmawi lamah Laimi sung lawng ah siloin, Kawllram pum pi huap in leh Mizoram State ah a liam cia kum 30, 1976 hrawng ihsi kan theih "Vulmawi" Rock Music Group (1979-1983) hminthang zet ih rak tel ve theu "Vulmawi Tawna" an ti theumi leh, 1979 1989 tiang hrawng "ABC Tawna" or Kawlram ah "Salai Tawna" ti ih kan rak theih theu mi kha a si.
A hmin taktak "Za Tawn Eng" a si mi, "Salai Tawna" cu Falam peng Satawm khua ah 10th September 1957 ah a suak. A pa cu Laimi Khrifa zumtu hmai sa bik pawl a rak si mi Rev. Bawka (late) leh a nu Pi Bual Thangi (late) an si. Unau 12 sung ah 11 nak a si.
Kawlram, Yangon, Chin Baptist Church ah Rev. Dr. Robert Thawng Hlei ih kutsihnak thawn 1999 January ni (2) ni ah nupi a thit. A nupi cu Switzerland ram ih um Swiss miphun a si. Pathian samhrisih kan ti pei cu, England University ih M.A. in Music a kai lai ah a nupi thawn tong aw leh duhaw mi an si. A tu hi Switzerland ram ah an um.
Hla phuah thiam Salai Tawna hi hla phuah lam ah a pa a zawn a si ti theihnak ah a pa thu mal te'n tar lang sehla. Salai Tawna ih pa Rev. Bawka hi Aizawl leh Durtlang ah 1919 in Bible a rak zir ih 1923 ah Theology Diploma Certificate a rak ngah. Falam peng, Zahau, Sim, Ngawn leh Hualngo tlang kulh hrang 1924 in Tirhkoh (Evangelist) hna leh Pastor hna 1936-1949 tiang a rak tuan dah.
Rev Bawka hi thu sim thiam zet leh hla phuah thiam a rak si. Pathian hla tam nawn a rak phuah nan mi theih lar deuh bik mi hla 3 a um. Cu mi hla 3 tla cu. Mizo Kristian Hla Thar Bu sung ih an telh mi (i) "Hawi vel ila zan thim hnuai ah" (phuah kum 1924), (ii) "Hun leh kum te an ral zel" (phuah kum 1930) leh Hlabu sung ih an telh hrih lo mi (iii) "Lalpa cu ka kulh pui" (phuah kum 1925) tla an si (Za Tawn Eng, The Hualngo Music, 1999, pp 88-99).
(NZP) Hla fing ziat lai na phuah ih na sak? (Lai, Kawl, Mirang)
(T) A tha maw tha lo, hla phuah men men ti ah cun Lai, Kawl, Mirang in zakhat (100) tha hrawng ka phuah in ka thei. A tam sawn cu cassette i record an si lo hlei ah cauk i ngan cia mi pawl khal a hlo mi tam pi a um. Thuthim nak ah, 1982 ah ka rual pa in Halkha tong in album tuah ka duh, hla in phuah sak aw a ti ih "Kan can tha vial can tha vial te, auh len hman ning zei san a tlai lo, dawt mi nang tel lo cun / nun nem lo cun" ti hla telnak Halkha tong in hla fing kul (20) ka phuah sak mi cu a ca uk pin a rak hlo ral dah etc.
Hla record ih ka sak mi ngaingai cu an tam lo. Kawl & Lai in fing kul (20) tha lawng an si hmang.
(NZP) Na hla phuah lak ih na duh bik leh phuah kum pawl?
(T) Ka hla phuah pawl duh bik ti cu ka nei lem lo nan hi mi hlafing(4 ) pawl hi mi theih an hlawh deuh bik a bang. Kawlhla "Taung Paw Khawng Yi" an rak ti theu mi:
(1)"Chin Tawng Dan hmah Cu Soe Liat" (Welcome to the Chin Hills, Phuah kum 1979).
(2) "Tlaitlaeng" (Phuah kum: 1977, Kawl hla in 1979).
(3)"Zawlkhaw di tleitir" (Phuah kum: 1983, Kawl hla in 1978).
(4) "Tlawmngaihna hlu chuai lo ten vul zel ang che" (Phuah kum 1984, Kawl hla in 1978).
(NZP)
Salai Tawna i sim vek in a hla phuah kawl hla pa khat Taung Paw Khawng Yi an rak ti theu mi "Chin Tawng Dan Hmah Cu Soe Liat = Welcome to The Chin Hills"(1979) hla cu kum 25 tlun a rei zo nan tu ni tiang Laimi hrekkhat pawl cun puai kan neih leh ton khawm awknak can ah sak a hlawh ringring thei lai. Salai Tawna i Mizo hla phuah C.Luri sak mi "Tlaitla๊ng" (1977), "Zawlkhua Di Tleitir" (1983) sak tu Rebeca Saimawii, leh Daduhi (Lalrindiki Khiangte) i sak mi "Tlawmngaihna hlu chuai lo ten vul zel ang che" (1984) hla pawl hi Mizoram leh Manipur State ah kum reipi a rak thang zet dah. "Tlawmngaih na hlu" hla tla hi cu tu ni tiang Mizo pawl an ton khawm awk ni ah an sak ringring ih, an ram an hnam hla deuh thaw i an hman mi ah a cang hngehnge.
A par lam ih Salai Tawna in a sim mi a hla phuah 4 pawl a sak tu leh record kum pawl thei duh an um pang ah appendix ah ngan a si (see Appendix).
(NZP) Salai Tawna"ABC" ti a si vek in "ABC" Band nan din thok dan, ABC ih a sullam, Band symbol leh a sullam in sim thei pei maw?
(T) Rangoon Arts and Science University (RASU) ka kai lai 1979 kum in ABC band cu kan rak thawk. A.B.C. um zia leh ti duh nak san cu "A.B.C. = Amawi Ber Chinram = Amawi Bik Chinram" (Most Beautiful Chin land) a si.
"ABC" Band symbol
ABC Band symbol hrang ah Vakok/Vapual (hornbill) lu le Guitar Tuner pathun (3) kan hmang. Vapual lu in, Rinumnak leh diknak (faithfulness and honesty) a tar lang. Guitar Tuner pa thum (3) in: (i) daihnak (peace), (ii) duhdawtnak (love) le (iii) thin nuamnak (joy) an din pi vek in a tul daan vek in Key, Tone dik pek thei ding ti duhnak thawn kan rak tuah mi a si.
"On our symbol you can see the head of the hornbill and three guitar tuners. We chose the hornbill head simbolizing faithfulness and honesty whereas the three guitar tuners stand for Peace, Love and Joy as well as to give and adjust to the right tone and ways whenever necessary"(Salai Tawna).
ABC former members & ABC in an rak suah dah mileh tum sak dahmi Music album pawl appendix ah a um (see Appendix).
(NZP) Tu nai hrawng ah album tuah na nei maw? A si lo le suah na tum laimi pawl?
(T) Album thar ti sehla ka Kawl hla hlun pawl fing (12) 2003 kum ah Rangoon ah kan record ih "Heart Museum Vol. 1." (Kawl in = Hna lung ta Piah taih) kan ti. Ramdang ah CD thawn 2004 November ah kan suah. Kawlram hrang VCD thawn suah kan tum nan kan tlin thei hrih lo deuh. "Heart Museum Vol. 2. hrang Kawl Pathian hla fing (12) recorded cia a um. Pathian zang fahnak in dam te um le ka hla hlun leh hla thar pawl kawm in "HearT Museum Vol. 3. hrang record kan tum.
(NZP) Chinmi pawl ih Awnmai dinhmun ziangtin na hmu?
(T) Pathian zang fahnak in Laimi pawl hi awnmawi (music) lam ah hla phuah, a tum lam leh hla sak lam ah kan thang so vivo in ka thei ve. A lung awi um nasa.
(NZP) Awnmawi khawvel mino pawl hnenih thu na cah duhmi pawl...?
(T) Cantha kan neih lai ah Hla tam pi ngan leh phuah in, musical instruments a tum tumtu pawl khal can tampi pek in fel leh tha ten zuam tento ko u si ti hi a si.
(NZP)Hmailam Chinmi kan zate parah siter na duhmi pawl ...?
(T) Mitam pi in kan duh mi "commonlanguage" hi nei thei ve thlang seh la, cun kan "localism (di tah suai) thin lung hi" hlo ral thlang ve seh ti hi a si.
Ka lung awi!
Appendix
Fimthiam zirnak lam
1985 B. A, Rangoon University, Burma
1991 M.C.M (Master of Church Music) South Korea
1994 B. A in Music, USA
1999 M.A in Music, England
2000 PhD. in Ethnomusicology (candidate), Zurich University, Switzerland (Field research & Dissertation ngan lai)
Hla (4) mi theih hlawh deuh bik phuah kum, record kum leh a sak tu pwl
Kawlhla
(1)"Chin Tawng Dan hmah Cu Soe Liat" (Welcome to the Chin Hills) Phuah kum 1979.
Saktu:
(i) Mai Seni (ABC "Kuat cia mu album 1979)
(2) "Tlaitlaeng" Phuah kum: 1977 (Kawl hla in 1979)
Saktu:
(i) Tawna (Lelthang album 1978).
(ii) C. Luri ("Tlaitlaeng" album)
(3)"Zawlkhaw di tleitir" Phuah kum: 1983 (kawl hla in 1978)
Saktu:
(i) ABC (Zosangliani & ABC "Raltiangram" album 1984).
(ii) Rebecca Saimawii (Ka thlang ber che album)
(4) "Tlawmngaihna hlu chuai lo ten vul zel ang che" Phuah kum 1984 (kawl hla in 1978)
Saktu:
(i) ABC (Zosangliani & ABC "Raltiangram" album 1984)
(ii)Lalrindiki Khiangte (Daduhi) (Star '96, produced by John Lalthangfala Hauhnar)
ABC former members
Kyaw Shwe Htoo: Vocal, Guitar
Hmuaka: Lead guitar
Salai Tawna: Bass guitar, Vocal, Songwriter, Musical arranger
Wyine Khin: Keyboard, Guitar
Lawma: Drums, Guitar
Thanga: Acoustic guitar
(NZP) ABC in nan rak suah dah mileh tum sak dahmi Music album pawl?
ABC in kawl hla Album pa (3) leh Mizo hla album pa 2 lai an rak suah dah.
(1)First album: "Kuat cia mu" 1982 (Kawlhla).
(2)Second album: "A hlah ka ba nging si ta" 1984 (Kawlhla)
(3)Third album:"Cui mah" 1989 (Kawlhla)
Second leh Third album cu Salai Tuan Ling Thang (Airibual Brothers) in a suah sak mi an si.
Awnmawilam tumrik (guitar etc.) leh hla phuahthok dan
Salai Tawna hi Falam S.H.S ah phun (6) Middle School (1970) a kai lai ih sin Guitar tum leh hla phuah a rak thawk. Guitar tum cu a u pa Van Lal Dinga, (a tu Pastor, Rev. Van Lal Dinga, Mu Kuk Chin Baptist Church, Mukuk Myo) in a rak zirh. Guitar tum a zir nak Guitar cu a u nu Sayama Sap Than Hnuni, a tu Rangoon ih C.B.C pastor, Rev. Dr. Robert Thawng Hlei ih nu pi in a rak lei sak dah mi a si. A hla phuah hmai sa bik pawl cu a mother tongue Hualngo tong in an si.
Awnmawi lam telnak & awn thei (instruments) tum mi pawl
(1) "Vulmawi" Rock band ah (Bass Guitar leh hla ngan tu: 1976 - 1980)
(2) "Zan Lai Ni" Band, Peka leh Khuma ih rak din m, First Album ah (Lead Guitar, Hla ngan tu, Musical Arranger: 1978)
(3) "Ding Di" Music Group, Lungler Sang Zel ih rak din mi, First Album ah (Lead Guitar, Hla ngan tu, Musical Arranger: 1979) leh
(4) "ABC" Band ah 1979 1986 tiang (Bass Guitar, Hla ngan tu, Musical arranger) tuan vo lak in ka rak tel dah.
"Mi dang kawl hla love song le Pathian hla album pawl, Lai, Mizo album pawl, Radio leh TV hrang Lai le Kawl hla tam nawn kan tum tum sak dah theu" (Salai Tawna)
Kawl hla love song album
Salai Lun Sang ih "Phiat ma yah deh hna lung ta ek kha ya"
Salai K.Ling Mawng ih "Sui pyi daw hmiau dai Wui"
Sai Aung ih "Na sin ba la"
Soe Win Htun ih "Be loe hmah ma thin bah hnet" le
Aung Naing ih "Nuaih su ye ci nat de" album pawl an si.
"Cu mi lak ah Aung Naing ih "Nuaih Su ye Ci nat de" album cu 1984 1988 tiang hrawng kawlram pum pi huap (nation wide) in a rak thang zet dah" (Salai Tawna).
Kawl Pathian hla album
(1)Aung Mang, Bawi Lian Piang le Paul ih "Heavenly Dove = Kawng kin Cu"
vol. (1)
(2)Khin Mg Htew (a tu Heart Music Production, Yangon, nei tu pa) & Group ih
"Myit Ta Yawng Chi Kha Yi" album cu mi theih an rak hlawh zet.
Cun Mizo hla ah ABC ih tum sak mi; Lalsangzuali Sailo, Sailothangi Sailo, C.Luri leh Zosangliani album pawl cu Mizoram le Manipur State ah an rak thang zet ve dah fawn.
Lai Pathian hla ah cun Za Hlei Thang (late) ih "Mu pi bang in" album leh FBC ih tuah mi Salai Sun Ceu (late) ih Falam Pathian hla album cu Laimi mi pawl ih theih an rak hlawh dah ve zet" (Salai Tawna).
16th November 2006
Bawmtu Cazual (BC)
|