|
Salai Tin Maung Oo
<<(Burmese version) Published: 26.06.2010 - 00:01am (CET)
Tlawngta hotu Salai Tin Maung Oo thawn rak tlangleng tu pawl
Lawrkhawmtu B.A (Thang), Salai

Burma ram tlawngta cangvaihnak san thuanthu ah Thuanthu Roling a tling mi upat sunloih tlak kan unau Martyr tlawngta hotu Salai Tin Maung Oo cu Burma ram mipi zate luatnak ding hrangih a nunnak a liam tikcucan 2010 June thla ni 26 ah kum 34 cekci a kim zo a si.
Kum sawm tel veithum lai liam zo khal sehla Salai Tin Maung Oo in an khaithat nak ding donsang parih a hrosat nak awkam cu tuini kan nih santhar mino pawlih lungsungah a khawk rero lai in, a nung peh vivo ih, thazang thar in pe tu a si ringring lai a si.
”Nan nih pawl hin ka taksa ruangpum cu that thei khal uhla ka zumnak cu nan that thei lo ding”
Salai Tin Maung Oo ih zumnak cu ralkap khawsia pawlin an that thei lo ngaingai. A minung cu an that ko. A nunnak khal a liam phah. Hmansehla Salai Tin Maung Oo ih lungput, zumnak pawl cu a thi lo, kumkhua in a nung ringring ding a si. Mipi pawlih zumnak thawn a bangaw cekci mi a si ruangah a zumnak pawl cu Burma rampum mipi hmuahhmuah ih lungthin sungah kumkhua in a nung camcin ding a si.
Tlawngta hotu martyr Salai Tin Maung Oo cu ram le mipi hrang a nunnak liam ih a thihnak kum 34 kim campha ah kan nih CHIN WORLD (www.chinworld.info) Team pawl khalin amah hngilhlo nakah Salai Tin Maung Oo thawn rak tlangleng dah tu pawl hmaiton thusuhnak neiin a nunram hmuithlam pawl mipi siar theih ih haisuak ding kan rawn zuam ve a si.
Cunah Salai Tin Maung Oo ih tualleng rualpi U Aung Htoo, Salai Tin Maung Oo thawn U Thant thuhla buai ih rak hoha tlang tu, tlawngta hotu U Tun Aung Kyaw, Salai Tin Maung Oo thawn unau suakkhat vek rori a si mi Dr.Za Hlei Thang, Salai Tin Maung Oo netabik a umnak Insein thawnginn sak thar mi building No.1 ih rak um dah tu tlawngta hotu U Aung Saw Oo, Chin literature and culture committee (kha-sah-yah) ah Salai Tin Maung Oo thawn rak tuan tlang dah tu Thang Nang Liang Thang, Salai Tin Maung Oo hrangih hngihlonak article rak ngan tu Salai Kipp Kho Lian, Salai Tin Maung Oo ih rualpi Dr.Salai Pa Cin le Salai Tin Maung Oo ih naunu rori a si mi Mai Po Po pawl hnen ihsi kan sarsuah mi a nunram thenkhat pawl kan rak tarlang.
Martyr tlawngta hotu Salai Tin Maung Oo hi himi programme te thawn CHIN WORLD Team pawlin tihzah upatnak kan pek a si.
A suahnak khua Taung Ngu. Asho phairawn Chin nu le pa a si mi U Hla Din le Daw Hnin Myaing tei fate 8 lakih upabik a si mi ...... .... Salai Tin Maung Oo.
1969 tikulh buainak, 1970 Rangoon University Golden Jubilee buainak, 1972 tlawngta buainak, 1974 June thla ih hnatuantu lamzawhnak pawlah phur zetin a rak tel ih, 1974 kum U Thant thuhla buainak ihsin 1975 Shwedagone tlawngta buainak le Hmaing centenary buainak pawlah tlawngta burpi hotu ih nemhnget a si mi ….... Salai Tin Maung Oo.
Lasho Thein Aung ih “Nu pakhat le fapa pakhat”, Sai Thi Sai ih “Mandalay thleng Shan pakhat” le Tom Jones ih Green Green Grass of Home, The Cascades ih Rhythm of the Falling Rain, The Beatles pawlih Obladi Oblada, Tchaikovsky ih Piano Concerto No.1 hla pawl ngaina zet tu …... Salai Tin Maung Oo.
Fur tikcucan nikhua umtudan duh bik in Rhythm of the Falling Rain timi hla cu ruahsur awn pawl thawn a thok ruangih ngaina zet tu … ... ..... Salai Tin Maung Oo.
A si duh mi cu mi nunnem zet Pastor Pathian hnatuantu, asinan mah-sah-lah ralkap cozah ih nunrawng tak leh rahbet khuahkhirh nak karlak ah mipi pawlih luatnak ding hrang rampi uknak system sia pi thleng thei dingih tlawngta mi burpi cu hoha in rak do tu martyr …. Salai Tin Maung Oo.
Nun rawng zet mi ralkap laltawhrawt do nak ding, mipi luatnak ding, dothlengnak thlisia pawl, tisuar pawl karlak ah a nunram loh theih lo ih rak ap pumhlum aw tu si hman sehla, zaihla nem musik pawl duh takih rak dawngsawng thiam tu siin, nauhak lai ihsi a rak zir paih zet mi violen tum thiam zet tu ….... Salai Tin Maung Oo.

Phun 9 a kai lai ih a thlazuk
Martyr Tlawngta hotu Salai Tin Maung Oo hrangah a tanta mi a innsungsang pawlin amah hngilh lo nak hrangih an tuah mi internet cahmaitlang http://www.studentleadersalaikotinmaungoo.com khalah feh in na va leng thei a si.
**************
Dr.Za Hlei Thang ih hmuhton mi … Salai Tin Maung Oo
* Salai Tin Maung Oo thawn unau suahpi vekih rak tlangleng in Chin tlawngta sungih rak hruai lut tu
( Dr.Za Hlei Thang hi sibawi pakhat a si ih, phunsang tlawngta a si lai 1970 kum pawlah Revolutionary President General Ne Win hnenah cuti laiih Chin special administrative region cu State dinhmun ih tuah dingah siseh, rampi danhrampi ah federal uk awk nak system tuah dingih rak dil tu “Chin mino pawlih thurawn pek mi” hmin sign rak ngan tu lakih pakhat a si ruangah thawng thlak hremnak an rak pek mi a si. 1990 kum general election ah Chin National League for Democracy (CNLD) aiawh in Falam khua ah cuh in nehnak cotu mipi hril tlin MP pakhat a si. Tu ah cun USA ram ah a um.)
Insein thawnginn building No.4 le Chin mi 2
Salai Tin Maung Oo thawn a hmaisabik kan tonawknak cu – Insein thawnginn sung building No.4 ah a si. Kei cu 1972 December thla ah Insein thawnginn sung ka thleng. Anih cu ka hlanah thawnginn sung a rak thleng zo. A hmaisa thla 9 sung hrawng cu thawnginn pi sungah ka um lawk. Cumi hnu building dang ih in cer tikah Salai Tin Maung Oo te pawl umnak hmunah ka thleng. Kei khalin amah cu ka thei cia lo. Chin mi a si ti khal ka thei lo. An umnak ih ka va cer zarhkhat hrawng rei hnu ih zing rawl ei thluh hnu pakan kholh nak hmunah anih cun ka kiang nai ah in ra pan ih, “kei khal Chin mi so khaw ka si. Ka hmin cu Tin Maung Oo a si” tiah theih ter awk nak in ra tuah. Cumi ni ihsin kan pahnih cun thawnginn sung ihsi kan suah hlan lo tiang, hmunkhat ah kan um tlang. Unau suahpi vek rori in kan um tlang. Himi building ih kan um hnu thla 5 hrawng rei ah si hmang, 1974 January thla ni 3, himi ni hi Socialist danhram an nemhnget ni a si ih kan pahnih cun thawnginn ihsin kan suak veve. Thawnginn sung ihsi ka suah veten keimai khaan ah tlung loin a nu le pa umnak an mai inn Kamayut Tuhkha lamzin ah ka feh ve cih. Thawnginn mawtaw kha cumi hmunah ka phurh awk ter. An inn ah cun cawl hahdam in le zanriah ei ta in keimai khaan ah ka tlung sal.
Khah-sah-yah Secretary Salai Tin Maung Oo
A hlan ahcun Salai Tin Maung Oo hi zohman in Chin mi a si ti khal an thei lo. University khalah anih hi Chin mi a si ti zohman in an thei lo. Amah le mah khal Chin mi a si thu sim awk nak pawl a nei dah lo. Thawnginn sungih unau suahpi vek rori ih kan umtlang lai tikcucan ah kei cun tlangpar Chin mi pawlih thuhla pawl ka sim. Tlangpar Chin miphun pawlih politic, pursum leilawn nak, nuntu khawsak dan le thuanthu pawl ka ruah. Cuvek thotho in anih khalin hmunrawn ih um Asho Chin pawlih thuhla in ruah ve. Kei cun anih cu Chin tlawngta cangvaihnak le chin tlawngta rualpi pawl hnenih tel dingin, cangvai dingin ka forhfial. Thawnginn sung ihsi suah hnu neta lamah cun amah le mah khal Chin mi a si thu a sim aw aw. Cumi thluh hnu lam ah Salai timi a hmin hmaiah a bun lanta. Phunsang tlawng cangvaihnak pawl khalah Chin miphun pakhat dinhmun in a cangvai. Thawnginn ihsi kan suah hnu a reihlan ah Chin literature and culture committee (Yangon) annual meeting a um. Cunah anih cu khah-sah-yah meeting ah ka hruai. Himi meeting ih a sim mi hmuahhmuah cu ka hminsin thluh nawn lo. Thuhmaihruai a sim mi te cu ka cing ringring lai. Anih cun, “a hlan ahcun amah le mah khal Chin tiah a sim aw lo. A cangvaihnak pawl khalah Chin miphun pakhat dinhmun in a rak cangvai lo. Tu can ahcun anih cu Chin miphun a sinak thuk zetih a pom hnget awk thu, Chin miphun hrang ah Salai dinhmun in a cangvai rero zo timi thu, Chin miphun hrangah a thei tawk a pek awk vivo ding thu, tuan peh vivo dingah le, u le nau suahpi pawl thawn kom aw in hmailam canah hna ka tuan vivo ding” tiah a sim. Cumi thluh ah EC Committee kan hril ih a thusim mi le zum hnget nak a neih zia lang mi pawl, lungrual nak hrang kan hmalak mi in bawmnak pawl thawn anih cu khah-sah-yah Secretary ah neh takih hril tlin a si.
Pitlin ter ngah a si lo mi tlangpar – hmunrawn Chin miphun rualremnak programme pawl
Thawnginn sungah thei thiam aw in pakhat le pakhat unau vek rori ih kan zoh awk vekin, nitin deuhthaw tawngaw in leh feh tlang, tlung tlang, ei tlang an ti vek rori khi kan si. Ka ngai zet a si. A tu a thuhla ka sim rero lai khalah ka mitthlam ah khi a hlanlai ih thuhla pawl ka mang suak sal rero. An inn khalah va leng in ka va riak theu. Anih khal ka inn ah a ra ringring. Zan a riak theu. Cun, Theinphyu lamzin parih um a pai naunu – a pi hnen khalah kan pahnih in kan va riak theu. Chin miphun karlak ah lungrualnak tuah dingin Planning pawl kan ngan ih, nasa tak kan rawn awk mi pawl tla a um. Cun, tlangpar Chin tlawngta pawl le phairawn Chin tlawngta pawl karlak khalah kumkhat veikhat a thleithlak ih len awk nak pawl, ton awk nak pawl le pakhat le pakhat karlak nel awk sinsin theinak ding hrang tuah ding rel tlang mi pawl tla a um. Himi pawl thawn pehpar in kei cu Salai Tin Maung Oo thawn Pyi khua tiang ka va thlen phah. Tayet khua feh ding timtuah nak khal ka nei nan cumi cu ka fehsuak ngah lo.
Intelligent pawl mitkhap hnuai ih – Salai Tin Maung Oo
Thawnginn ihsi kan suah hnu ah kei cu tlawng kai sal nak ding ka zuam rero. Anih cu himi hnu lam khalah a cangvaihnak pawl tawp ter loin a tuah peh vivo. U Thant thuhla buainak khalah amah in a hoha. Kei khal cu tlawng luh theinak ka ngah in Theinphyu lamzin, masala cetzung buss cawlhnakah innkhaan sangin ka um. Ka sungkhat a si mi Kawl Lian thawn kan um tlang. U Thant thuhla buai ih a hoha nak ruangah intelligent pawlin amah cu nasa ten an hawl rero lai fang tikcucan a si. An inn ih um theih a si lo ruangah ka hnenah a ra um tlangpi. Tlawng kan feh can tivek, a leng kan suahvah can tivek ah lenglam ihsin tawh kan kalh ih innsungah kan tanta theu. Kan mah kan umlai tikcucan tivek, tikcucan hrekkhat tivek ah, a nih cu tlun lam innkhaan thupte ah a relh ih, lenglam kan feh can tivek lawngah tawh kalh in innsungah kan ret. Cutivekin ka rak thup dah. Ka hnenah hin thla 6 tluk hrawng a um. Asinan a cancan ahcun thuhla umtudan dinhmun zoh in – Bahan lamih a rualpi inn tivek ah tla va um cang a nei theu. Cumi a rualpi pai hmin cu ka hminsin ve nawn lo. Ka hnenah um phah in U Nu ih ramleng acozah umnak Thai ramri ah tla a va feh. Himi lam hi cu ka sut tuk dah lemlo ih ka thei lo. Ka hnen a rat tikah a cangcang le ralthuam tivek a rak keng phah theu.
An kaih tikcucan ah hin – kei cu Yangon ah ka um lo. Laitlang Falam ih ka rak tlun tikcucan a si ngelcel. Ka innkhaan ah tla intelligent pawl va feh in innsung thilri a zaten an rak hai darh theh. Ka umlo laifang a si ruangah khatlam zawngih kan zoh asile ka hrangah a vanthat thlak tiah a sim theih ding ka zum. Falam ih ka thlun hlan sung cu amah thawn kan tawngaw, cuisin Falam ah ka tlung, Falam ka thlen hnu thlakhat hrawngah an kaih ngah thu ka thei.
Salai Tin Maung Oo khaithat a si kum 34 kim nak thawn pehpar in..
Salai Tin Maung Oo thihnak hi Burma ram hrangah, a hleice in Chin miphun pawl hrangah sun ral nak nasazet a si. Cuhlei ah anih hi Chin mi pakhat dinhmun ah hngetkhoh zetih dingin – Burma rampum huap dinhmun ih cangvaitu Chin miphun tlawngta hotu ropi a si ruangah ka uar awk phah zet. Salai Tin Maung Oo hi tuini tiang rak um sehla cu Chin miphun pawl karlak ah rualremnak tu hnakih a hlawhtlin hleice ding ka zum. A hleice in tlangpar Chin le hmunrawn um Chin pawl karlak ah tla lungkhat thinkhat sinak le naih awk nak a um deuh ding tiah ka zum. Cun, a hleice in santhar mino pawl hrangah a hnen ihsi zir ding mi pawl tla cu – a ralthat nak, a tuah tuan nak le a dikmi zumnak parih a din ngam nak lungthin pawl tla an si.
*********************
Mai Po Po (a nau nu) ih hmuhton mi .... Salai Tin Maung Oo
A Hmin: Salai Tin Maung Oo
Duh kawhnak hmin: Salai Tin Maung Oo
Nu le pa hmin: U Hla Din le Daw Hnin Myaing
Suahnak khua: Taung Ngu
Suahpi unau pawl: Suahpi unau 8 nei
Tlawngkai nak pawl: Saint Joseph, Daw Thar Thet, Latha No.(1) High School, Alon No.(4) High School.
Yangon University ih a tlawngkai nak kum pawl: 1972 ihsin 1974 tiang.
Tuanvo a lak mi pawlkom le a sinak pawl: Rangoon University 1974 – 75 cazir kum ah Chin literature le culture committee ah General Secretary tuanvo kai.
Salai Tin Maung Oo cu casiar paih zet tu pakhat a si. A hleice in politic thawn pehpar aw mi cabu pawl, ruahnak hrangih tha mi cabu pawl, dothlengnak tuahtu pawlih biography pawl… thuthim nakah Fidel Castro, Chigovera tivek pawlih cabu pawl a siar tam bik.
Salai Tin Maung Oo cu Arts lam paih zet tu pakhat a si. Violen tum hi a paih zet ih, tha ten a tum thei tu a si.
Hla ngai paih zet tu pakhat tla a si. A duh hleice mi hla pawl tla cu Lasho Thein Aung ih "Nu pakhat le fapa pakhat", Sai Thi Sai ih “Mandalay thleng Shan pakhat”, Tom Jones ih Green Green Grass of Home, The Cascades ih Rhythm of the Falling Rain, The Beatles pawlih “Obladi Oblada timi hla le Tchaikovsky ih Piano Concerto No.1 timi pawl tla an si. Salai Tin Maung Oo hin fur can hi a duh zet ruangah “Rhythm of the Falling Rain” hla ih Ruahsur awn pawl thawn hla a thok mi hi ka uar tuk tiah in sim dah.
Salai Tin Maung Oo hin Politic thawn pehpar in ruahnak lamah zirhtu saya a neilo. Anih hi politic thawn pehpar in a thinlung luh thok nak san bik, khatlam zawngin kan sim asile politic sungih nor lut tu bik cu khatlamah rethei zet ih harsatnak phunkim a tuar rero tu hrekkhawng nak tuar mipi pawl le, a khat lamah thuneihnak (power) a si lo zawngih hmangin milai covo bawhsia ih mipi pawl cu hriamhrei thawn nehnak a tuah rero tu ralkap lal tawhrawt uknak system sia zet mi ruangah a si.
Ralkap laltawhrawt uknak system hin 1962 kum ih lalnak an run lak ihsin a hmaisabik ah tlawngta pawl an co tuah. Tlawngta pawlkom cu rapthlak takin an hrem ih an thenthek. Tlawngta pawl cun U Tawng thantar taangah pom phah in an nunnak an rak pek hai. Hiti lai ah Salai Tin Maung Oo cu kum 11 hrawng lawng a si ding. Hi thil thleng mi hin a thinlung sungah thuk zetin hmun a luah. Muang teten anih cu primary, middle tlawng le High School tlawngta dinhmun ihsin University tlawngta ah a rak thleng so. Hi thil thleng pawl hi a tu le tu ti ding khawp in a u le nau pawl a sim theu. A sim tinten khal a mithmai ah riahsiatnak thawn tuar theilo nak lungput a lang mi hmuh a si theu. Himi hi ralkap laltawhrawt system sia pi donak sungih a tel nak san pakhat khal a si.
A nih hi rualpi hawikom pawl ngaihsak zet tu, duhdaw thiam zet tu khal a si. A rualpi tha pawl lakah thenkhat cu mi rethei sungkua ihsin an si ih, a then cu milian sungkhua ihsin an si. A tam sawn cu bangrannak a um lo mi ralkap laltawhrawt uknak system sia zet hnuai ah retheihnak, harsatnak phunkim tuar ih a um tu innsungsang ihsi hrin mi pawl an si. Hitawk zawn ah a nih hi nuntu khawsak dan cihnih ih tum le tet thlau awk dan cu mithmuh ih khaikhin theifiang tu ah a ra cang. Himi pawl hin anih cu milai diktak ih nundam theinak, bangrannak ngah dingih zuam duh nak thinlung pawl a neih ter phah.
Anih hi Pai` aiawhtu an ti vekin a naunu le naupa pawl tlawng ca zoh nak bawm ih ca a sim theu vekin politic ih a ruahnak lam khal a hlawm phah theu. A sim dah theu mi a ruahnak pawl lak ih hminsin thlak pakhat ka sim duh mi cu, milai tintian hin mai innsungsang hi kan duhdawt thluh hai. Milai cu rel loh, ar pawl le vate pawl hmanin mai innsungsang cu an duhdawt cio hai. Mai fate pawl an duhdawt thei zet. Rawl hawl sak in an cawm theu. Curuangah milai sapbai cu mai innsungsang lawng hman silo, mai venghnen kiang le kap pawl kan duhdawt thiam a tul. Cu hlei ah mai rampi le mai miphun kan duhdawt thiam a tul. Mai kiang le kap, mai rampi ih a hmason rero mi diklo nak pawl, suahsual nak pawl, harsat buainak pawl a hmuh thiam a tul. A rem thiam a tul. A do ih a humhim thiam khal a tul timi a ruahnak le a ngaihdan in sim dah. Salai Tin Maung Oo hi Rangoon Arts and Science University ih Biology kumkhat nak a zir lai ah politic cangvaihnak hi a rak thok ruangah 1972 kum, december ni 5 ihsin 1974 kum january ni 3 tiang kaih a tawng. Thawnginn ihsi a ra suak tikah Rangaon Arts and Science University ah a kumthumnak Biology a kai pehzom sal.
1974 kum June thla sungah Mandalay khua, Mitnge tlangleng lu tuahnak cetzung ihsi a suak thok mi hnatuantu pawlih lamzin zawh duhlo langternak cu Burma ramsung ah a karhzai theh. Mitnge ihsi thok in Chauk, Yinan Chaung, Sagain, Yangon, Tanhlin .. tivekin rampum ih um cetzung 128 telin lamzin zawh nak ropi an tuah mi cu mah-sah-lah ralkap cozah in nun rawng zet le thahrum hmangin an rak hrekkhawng ciamco. Cuti lai ah Yangon ih Tamaing thuamhnaw le puantahnak cetzung, Sinmalaih lawng cawlhnak ih hnatuantu pawl tamzet hliam tuar in an thih phah. 1974 kum, June thla ni 6 ah a si. Himi lai ah Salai Tin Maung Oo cu Yangon Arts and Science University ah biology kumthumnak tlawngta siin a rualpi hrekkhat pawl thawn University compound ih um tlawngta hrekkhat sawm khawm in, Yangon Insein lamzinpi tluan ih um Tamaing thuamhnaw le puantahnak cetzung, Biscut cetzung, Okkyine Gonyi cetzung tivek acozah cetzung pawlih um hnatuantu pawl thawn thatho zetih hoha in lamzin zawh nak an neih pi dah hai. Salai Tin Maung Oo hi a rualpa Ko Aung Htoo ( A tu ramleng ih um Burma rampum huap sihni pawlkom ih general secretary) telin midang hnatuantu pawl, tlawngta pawl thawn, hnatuantu pawlih an covo an ngah theinak ding hrang ralkap laltawhrawt (mah-sah-lah) Party ih system cu dokalh lamzin zawh nak an rak nei hai. Hnatuantu pawlih dil mi pawl tla cu fangfai ei khawp ngah nak ding, thilri man tlak nak ding, hnatuan hlawhman than sak nak ding le Mah-sah-lah (party pakhat lawng laltawhrawt zetih um mi system) cu kan duh lo timi pawl tla a si.
Netabik ah hnatuantu pawlih fangfai an dil mi cu ralkap laltawhrawt (mah-sah-lah) cozah cun fang pe lo in meithal mu pawl lawng an rak pek sawn. Ralkap rual cun an machine gun pawl thawn hnatuantu, tlawngta mi burpi pawl cu rapthlak le nun rawng zetih an rak kah that thenthek nak ruangah mah-sah-lah pawlih thusuah vek asile milai 23 in thih pi phah in a dang 60 hrawgin hliam an tuar tiah an sim nan, a taktak ahcun sualnak neilo hnatuantu pawl, tlawngta pawlih sim mi thi le hliam zat thawn cun tam tuk thlau awk nak a um. Hnatuantu pawlih lamzin zawhnak hi ralkap cozah (mah-sah-lah) ih nemhnget thar mi 1974 kum danhrampi co tuah thok nak puaipi khal a si. Socialist economy dan 15/1 thawn hnatuantu pawl tam zet kai in thu an then sak ih, kum 7 ihsin kum 15 tiang kum rei thawng an rak thlak hai.
UN General Secretary hlun U Thant hi 1974 kum, November thla ah USA ram, New York khawpi ih a thih hnu amai duhdan vekin Burma ram thlanmual ih phun dingah a ruak cu vanzam thawn rak phurh tlung a si. U Thant ih ruang Burma ram Mingaladon airport a ra thlen tikah acozah lam tuanvo neitu pawlkom pakhat hmanin theih pi ih hmuahnak an rak nei hai lo. U Ne Win ih mah-sah-lah ralkap cozah cu lungput niam zetin U Thant cu amah thawn a phu aw mi vui nak a tuah sak lo ih hlei ah U Ne Win ih nupi a si mi Khin May Than thlan tawhram ih phun ding timtuahnak an neih ruangah phungki, tlawngta le mipi zate ih duhnak zianghman ah an siar sal lo. Mipi pawlih duhnak ahcun U Thant ih ruang cu rampi cozah in a phu tawk in hminsin tlak thlan tuah sak sehla an duh. Cuticun U Thant ih ruang phum ding ni 1974 kum, december ni 5 a ra thleng. Salai Tin Maung Oo khalin Phungki tlawngta mipi pawl thawn bangrep in a lungkim lo zet ve.
Khami ni ih ka hminsin mi te ka lo sim duh. Ka nu in Salai Tin Maung Oo cu tihphan nak thawn U Thant ih ruak vuinak ih feh lo dingah a don kham. Asinan, Salai Tin Maung Oo cun, “ ka hrangah zianghman in ngaihtuah duh aw hlah, ka feh a tul ding, ka feh a tul rori” tiah a tiih, inn ihsin a poksuak. Salai Tin Maung Oo cu ruang umnak Kyaikkasan tualrawn a va thlen tikah Phungki, tlawngta mipi pawl cu Kyaikkasan tualrawn ah an rak khat theh zo. An mithmai pawlah lungkimlo nak pawl, lungawi lo nak awka pawl dim tete le ring zet khalih an sim mi hmuh le theih a si. Salai Tin Maung Oo thawn, Ko Thun Aung Kyaw telin phunsang tlawng dangdang ihsi tlawngta pawl tamzet khal an ra thleng ve. Hiti lai ah Salai Tin Maung Oo cu U Thant hrangah amah le phu tawkih upat pek nak le a phum nak thlan ngah sak ding thutluknak a tuah. Salai Tin Maung Oo cu thutluknak a tuah asile a thutluknak vekih tuah theu tu a si vekin, vei le khat ah phur nak nasa zet thawn thu a sim cih. A thusim mi pawl ah U Thant hi Burma mipi pawl le leitlun mipi pawl khalih theih pi le nemhnget asi mi UN General Secretary pakhat a si. Mi hmuahhmuah ih tihzah upat mi U Thant vek milai hi Ne Win (mah-sah-lah) ralkap cozah in a mah le phu tawk thlanmual tuah sak loin, ngaihsak lo ih an um mi, mipi naran pawl phumnak Kyian Taw thlanmual ih phum nak ding hmun an pek mi hi United Nation le Burma mipi zate in hmuhsuam nak a si. Hihi kan nih mipi pawl khalin lungkimpi lo in dodal ih, U Thant hrangah amah le phu tawk thlanmual ngah theinak ding mipi pawlin tuanvo kan nei tiah sim in, tu ihsi thok in U Thant ih ruak hi thuanthu ah a langsar zet mi Yangon Arts and Science University convocation hall ah kan phur ding a si. Kan zaten dan le dun (si-kaan ) thlun zetin kan zawn phei ding a si tiih a sim tikah, Kyaikkasan tualrawn cu mipi kut zabeng awn thawm in a khat thluh. Cuticun U Thant ih ruang cu convocation hall (buaihnintabin khanmah) ah a ra thleng. Hi thuhla ah phungki pawl khal a sulsu tu bikah an tang ve. Salai Tin Maung Oo hi U Thant hrangih an din thar mi vuiliam committee ah genetal secretary in tuanvo a la. Hi mithi vui tu ding committee hin U Thant ih ruak cu Kyain Taw thlanmual aiah, hmun remcang dang ih a thlan tuahsak dingin an dil hai. Phungki tlawngta mipi pawl cu pakhat hnu pakhat mah-sah-lah ralkap cozah dodalnak thuhla pawl sim in an lungsung um mi pawl phorhsuahnak an nei hai. Nikhat hnu nikhat mipi pawl an pung deuhdeuh. Mah-sah-lah laltawhrawt cozah cun phungki tlawngta mipi pawl cu kaihkhih thah le thisen suahnak pawl thawn U Thant ih thuhla buainak cu a thenthek ter. Netabik ahcun, a can thei nawn lo hrat ruangah Kandawmin pangpar hmuan ah U Thant hrang thlanmual pakhat an pek. Salai Tin Maung Oo hi 1974 kum, June thla hnatuantu pawlih lamzin zawhnak, 1974 kum, december ni 5 ih U Thant phum nak ding thuhla buai leh 1969 kum, tikulh thuhla buai nak, 1970 kum University Golden Jubilee, 1972 kum tlawngta buainak, 1975 kum ih Shwedagone tlawngta buainak siseh, 1976 kum Hmaing kum 100 kim buainak pawlah a rak hoha dah a si.
Salai Tin Maung Oo underground a thlen tikcu ah, Thai ramri ih um mi Pyichit Party thawn pehtlai aw in, ramsung tlawngta cangvaihnak pawl bawm dingah a rak dil. Cuhleiah Salai Tin Maung Oo cu Pyichit Party ih a um sung tikcucan ah ramleng ih um ralkap laltawhrawt dodalnak tlawngta pawlkom din in President tuanvo a rak lak. Himi hnu ah Salai Tin Maung Oo cu ralkap dodalnak hlawhtling deuh ih tuah dingah ramsung ah a lut sal.
Salai Tin Maung Oo cu Pyichit Party ih a um lai ah a hleice ih raldo thiamnak trainning a kai. Trainning tikcucan hi thlakhat zikte a rei.
1976 kum, March thla ni 22 ah Hmaing kumza kim buainak ding hrang an timtuah rero lai ah Salai Tin Maung Oo hi kaih a tuar ngah. A tanglai mi a u le nau zaten kan riah a sia zet hai. Kei hi a tanta mi u le nau zate lungkimpi nak thawn Salai Tin Maung Oo ih a tel ngah man lo nak Hmaing kumza kim buainak suah theinak dingah tlawngta dang pawl thawn kom aw in ka tuan ding timi thutluknak thawn, ka naupa Salai Hla Sui thawn 1976, March ni 23 zingpit ah inn ihsin kan poksuak. Kei cu ka kum a nauhak in High School tlawngta lawng ka si lai hrih ruangah, vei le khat ih University compound sung va lut ih phunsang tlawngta pawl va sawm thok ding cu tihphannak ka nei zet lawk. Ka aw fem zet mi an theih thei lo ding tla ka phang. Cuticun inn ihsi kan suah zik zawngah ka naupa te pakhat ih referee ka hmu hruak. Cumi phirit (referee) ka phaw asile tlawngta pawlih ngaihruatnak cu ka hnen lamah a ra thleng thei, ka hrangah bawmtu a si thei timi ruahsannak thawn phihrit ka ken cih nak khal a si.
Hmaing centenary buainak ih ka tel ruangah keimah le ka naupa Salai Hla Sui cu kumkhua hrang tlawng ihsi dawisuah kan si hlei ah kum 9 le kum 7 tiin thawng thlak kan tuar.
Cuticun 1990 ah Canada ramah ka vai lut. Ralkap laltawhrawt cozah hin Salai Tin Maung Oo cu diklo takih an rak khai that nak 2010 June thla ni 26 ah kum 34 kim thlang hman khal sehla, an innsungsang u le nau kan nih pawl hrangah mani tihni ih thil cang mi vekah kan ruat.
Burma ramah human rights le democracy ngah a si thei nak ding hrang Phungki, tlawngta le mipi pawl nunnak, thisen le thlanhri mitthli luangin dil a si. Man pek ih lei theih lo mi fapa thatha, ai rulh sal theih lo mi sun nak pawl an rak tawng hai. Tui ni leitlun ah kan vun thlir sal asile, leitlun pumpi ih um ralkap laltawhrawt pawlih nitlak tikcucan thleng thlang in an ziamral rero zo a si. Zan khua a thim hnu ah zingpit timi a um sal vekin Burma ram mipi zate ih kan ruahsan mi, kan hngahhlap zet mi a dik mi democracy system Burma ramih a ra suah ding cu leilung cum theh thei dah lo vek khi a si zo. Ram le miphun ralkap laltawhrawt system ih ukbetnak hnuai ihsi suahlan theinak ding hrang nunnak a liam tu zaten tihzah upatnak pe phah cingin …
Salai Tin Maung Oo ih innsungsang pawl
******************************************************************************************
U Htun Aung Gyaw …. hmuhton mi Salai Tin Maung Oo
(U Htun Aung Gyaw hi Yangon University ihsin B.Sc (Geology), Diploma in Apply Geology (DAG) le IFL (Institute of Foreign Language) ihsi Japan tong thawn tlawng theh tu a si. 1974 kum U Thant buainak le 1975 tlawngta, hnatuantu pawl buainak ah Salai Tin Maung Oo thawn thatho zetih rak cangvai tu pakhat a si ruangah Mah-sah-lah acozah in damsung thawng an rak thlak mi a si. 1988 mipi sosang dothleng nak ihsi a hrinsuah mi All Burma Student`s Democratic Front (ABSDF) ah president tuanvo kai hmaisabik tu a si. Tu ahcun American ramah um in – Civil Society for Burma (CSB) pawlkom ih President le International Foundation for Burma National Congress (IFBNC) ih Board of Directors pakhat dinhmun in hoha tu a si ).
Salai Tin Maung Oo thawn kan tonawk thok dan
U Thant ih ruak cu Kyaikkasan bualrawn ah an ret. Kei le ka rualpi pawlin thlahnak pangpar kual kan va ret hai. Cumi ihsi kan ra tlung cu Rangoon University compound sungah – Salai Tin Maung Oo thawn kan tawngaw thok. Cumi ni cu 1974 December ni (4) ah a si. Salai Tin Maung Oo thawn hmeltheih awk nak in tuah sak tu cu ka rualpa Phu Htaung timi pa a si. Ka hmuh tan tir ah a nih cu ruangrai lam in siseh, thinlung ruahnak lamin siseh hngelhnget ih thazang cak mi pakhat a si tiah ka ruat cih. Cunah ihsin hnatuan tlang dingah le U Thant thuhla thawn pehpar in hiti ih ret men cu a ngah lo tiah kan rel tlang.
U Thant thubuai le Salai Tin Maung Oo ih cangvaihnak
A thaisun December ni (5) zing University compound sungih thingkungpi kiangah Salai Tin Maung Oo thawn kan tawngaw sal. Tlawnginn kulh sungah – tlawngta pawl cu khat ko in an um ih, U Thant vui liam dingah an timtuah rero lai fang a si. Salai Tin Maung Oo thawn cun Kyaikkasan bualrawn sungah tawngaw dingin kan sim aw ih mah le group in kan feh hai. A hmun kan va thlen tikah kan tawgaw sal. Cunah- Salai Tin Maung Oo cun hi thuhla hi amah in ka lo sim hmaisa ding a tiih kanmah pawl cu in sim. Kyaikkasan bualrawn laifang ahcun U Thant ih ruang cu an ret. Red Cross pawl le Lansin lu-nge pawlin an kilveng. Cuhlei ah Lansin lu-nge pawl hin mawtaw 2 khal an nei. Pakhat cu Dod jeep le a dang pakhat cu Microbuss fam teh. Cunah an nih cun loud speaker le microphone pawl thawn ziangmi an sim ti asile – tlawngta pawl dinhmun in U Thant ih ruang vui ding hi dai te ih va vui dingah an forhfial rero. An nih pawl cu acozah ih milai tlawngta pawl fam teh an si. Cuti laifang ah Salai Tin Maung Oo cun ding lohli tahratin thu a sim. Cuti ih dingih thu a sim veten kan nih pawl khalin circle vekin to in kan kulh ve cih. Mipum 50 hrawng kan si ding. Cunah Salai Tin Maung Oo cun cahlap fate a kut ah kengin a sim. Ziangmi a sim ti asile – “U Thant hi Burma miphun zate hrangih mi ropi pakhat a si. U Than ruangah Burma ram hi leitlun in in theih phah. Hitivek ih mi upat tlak U Thant ih ruang vui nak ah – acozah lam tuanvo neitu pakhat hmanin ra ih upatnak an ra pek lo ih hlei ah thei lo vekin an um san men. U Thant vek ih mi upat tlak, mi ropi pakhat cu U Ne Win ih nupi, taksa zuar tu vek zikzik (hlawhleng zikzik) Khin May Than phum vekih Kyian Taw thlanmual ih phum cu a ngah lo lawlaw” tiah a sim. Kan zaten “ A si, a si” tiah kutza kan beng hluarhlo hai. Cuti ih kutza beng hluarhlo awn thawm a than tikah kan umnak lamah mipi pawl an ra fuankhawm ciamco. Saklam puai zoh nak ih phungki pawl khal an ra tel fam teh. Cu lam ahcun phungki pawl a khat in an um. An phungki thuam hruk mi pawl thawn a eng zeenzeen thluh. Phungki pawl khalin zo in ziang a tuah ding tiah an hngak rero hai. Zo in a puakkuai ter hmaisa bik ding timi zoh tu pawl lawnglawng an si. Salai Tin Maung Oo in thu a sim veten – mipi pawl an phul sat cece lai ah – Lansin lu-nge pawl cun loud speaker thawn sii-kaan nei zetin kan kilkhawi aw pei uh, dan lo ih thil tuah nak, thahrum hman nak pawl tuah hlah uh tiah an sim. Cuti ih an sim laiah – Salai Tin Maung Oo cun cui mawtaw cu a kutzungih khih in “Khi mawtaw khi kai uh” tiah thu a pek veten a um mi mipi pawl cun cui mawtaw umnak lam ah an va tlan ciamco ih, mawtaw parih umtu pawl khal dawp in an rak tlan hlo theh hai. Cumi mawtaw kha kan ngah zo, Salai Tin Maung Oo cun microphone cu la in thu a sim bet vivo. Cu theh ah – RIT ih Win Thein a si hmang. A hmin fiang ten ka thei nawn lo. Cupa khalin thu a sim. Cu theh ah phungki pawl khalin an sim. Cuisin, “U Thant ih ruang cu University Yeik Tha compound sungah kan lalut ding” tiah Salai Tin Maung Oo in a hun than tikah lungrual ten thlankuang cu kan zawn cih hngal. Mipi pawl cu University Yeik-Tha lamzin tluan in an ding khat theh. Zanlam nazi 6 hrawngah – university compound sung thleng sal in – cutawk ah lansin lu-nge pa pakhat San Aung Kyi tiah an ko. Hipa hi high school ah kei hnakin phun 2 hrawngin a niam. Cupa cu phur thar ciamco in acozah lamah a tang duh nawn lo. Kan nih tlawngta pawlin ziangtin kan tuah ding tiah thusim nak a nei rero. Cui a thusim nak hnuai ah Salai Tin Maung Oo cu a ding ringring. Cunah kan nih khalin amah cu thu sim ve dingah kan forhfial. Cusin Salai Tin Maung Oo cu mawtaw parah a kai cih. Salai Tin Maung Oo an hmuh veten an tih hai ih an tum theh hai. Cunah Convocation Hall sungah U Thant ih ruang kiltu pawl tiah committee kan din. Cumi ahcun President ah U Soe Tint, Vice President ah U Soe Ngunt, Secretary ah Salai Tin Maung Oo. Kei cu information tuanvo latu ah ka tang. U Soe Tint cu President a tuan ih nazi kar reilote ah anih hi Lansin Lu-nge a si tiah RIT Thet Naing ih a sim ruangah, mi zum um a si lo tiah President tuanvo ihsin hlon sal a si. Convocation Hall hmai ah thengdon (thusim nak ding hrang thil dawn mi) pawl kan tuah. Himi tuah nak lam cu keimai hoha nak in kan tuah. Pakhat hnu pakhat a parah kai in thusim nak kan nei. Thusim a duh ve nan, ziang tin ka thok ding ti a thei lo tu pawl an thusim ding mi ka ngan sak ih cuti thusim tu pawl tla an um.
Cuti cun – acozah lamin an rawn lak thlang ding ruangah Salai Tin Maung Oo in keimah cu kian san/tlan dingah in sim. Kei cun ka kian san duh lo. Kan rualpi miphun ralkap dang pawl thawn kaih ka tuar ko ding. Ka relh hlo asile thukham pelh tu ah ka cang ding tiah ka sim. Cunah anih cun ziang in sim tile – “a si lo, rualpa, na raltha zet, ka lo upat zet. Kan kian san ding mi hi kan tih ruangah a si lo, thaisun ih kan raldo sal nak ding hrang sawn ah a si. Kaih kan tuar asile mithi vekah kan cang ding. Dam cing nan mithi vekah kan cang ding. Mai taksa ruangpi le midang thinlung ah a cang ding. Mai thinlung sung um vekin zianghman tuah a theih nawn lo ding. Thawnginn sungah kan nunram a thi ding. Kei thawng veikhat ka tla dah zo. Thawnginn sungih nunram thi ih um ding tivek ka tuah paih nawn lo. Tu ah kaih kan tuar lo asile – kaih a tuar tu pawlih luat nak ding hrang kan nih in kan tuah thei ding” tiah in sim. In sim mi cu umzia a neih zet ruangah kei khalin ka pom pi. Cuisin kan 2 cun hrukpuan pawl kan lu ih tuam tahrat in kan rawn kian/tlan san. Cutin Salai Tin Maung Oo ih nu le pai inn ah kan va feh. Cunah reilote um in, tak kan kholh ih, mipum then aw in kan ra kir sal.
Hriamhrei keng dothlengnak hrangah tlawngta palai Salai Tin Maung Oo
U Thant ih thuhla buai theh ah – ralthuam keng ih dothlengnak kan tuah lawngah a ngah ding tiah thutluknak kan tuah si ko. Curuangah tlawngta pawl aiawh in ramri ah Salai Tin Maung Oo va feh in U Tuan (Pichit Party) pawl thawn meeting nak a va neih pi. Salai Tin Maung Oo in a hmaisabik meeting nak a va neih pi. Amah pakhat lawng cu a tawk lo, midang tlawngta hotu pawl khal rak thlah uh an ti ruangah – keimah le Ye Myint in a veihnihnak ah meeting kan va neih pi. Tlawngta pawl ralthuam in pek thei pei maw. Tlawngta pawl dinhmun in ralthuam thawn dothlengnak hi Yangon ihsin kan tuah thok ding tiah fam teh. U Tuan tei pawl khal meithal fung khat lawng in pe thei ding dinhmun vek khi an si. Kan nih ih duh mi le methal fung 300 a si. A hmaisa a va feh lai ah Salai Tin Maung Oo cu thlawngta hotu a si ding an rak zum lo. Neta June thla buainak theh thuthangca pawlih Salai Tin Maung Oo hmin pawl a ra lang tel ihsin U Tuan tei pawl an lunghmui tuk. Thungai thlak in Salai Tin Maung Oo hi tlawngta pawl a hoha thei tiah an pom. Asinan, a veihnih nak ramsung a luh sal zawngah kaih a tawng ngah.
1975 June thla buainak le Salai Tin Maung Oo
Cun – June thla buainak ahcun amah thawn veikhat kan tuah tlang. June thla buai nak cu a mah in a tuah lo le thil cang thei lo mi a si. Tlawngta pawl thawn thu kan reltlang ding tiah Education minister Dr.Hlah Han le a ho pawlin tlawngta pawl thawn an biak awk. A hmaisabik medical tlawngta pawl thawn an biak awk nakah cun an hlawhtling kan ti pei. Cunah cun tlawngta umnak building pawl, a bal mi pawl, ek-in pawl, building tidai zun mi pawl, phar si hnih lo mi pawl an rel tlang. An nih cun a zaten kan lo tuah sak theh ding tiah lungawi zetin an ra tlung sal. Tlawngta pawl thawn ziang buainak hman an nei lo. An va ton mi pawl khal Lansin Lu-nge ih milai pawl thawn ton awk ter tahrat ih thuhla an va suh mi a si. A thaisun meeting cu RIT ih tuah ding a si. Cutawh ih an tuah theh in zanlam nazi 2 hrawngah regional College ah ra ih thurel nak nei dingah programme an nei. Cutawk ahcun Salai Tin Maung Oo in a va hngak ringring hai. RIT ih an va thlen tikah MC lai vek kha asi nawn lo. U Hlah Han le a ho pawl an va thlen veten tlawngta pawlin – Lansin Lu-nge pawlih thusuhnak tuah ter loin an zaten an rak bo ciamco. “Nan cozah hi ziangtik ah nan suak ding, Myanmah Lansin Lung-nge cu ziangtikah a hlawhtling ding, tikcucan karlak timi hi ziang mi tikcu tiang tikcucan karlak tiah nan sim rero, mipi pawl an rilrawng thluh zo, ziang khal si sehla …” tivek pawlin … a zaten an rak suh tikah ziang hman sang thei nawn lo in Minister pawl cu mithmai sia zetin – ziangtikah nan tlan suak ding ti tiang an rak sut tikah an nih pawl khal cu an tlan suak cih si ko. Cutawk ihsin an hlawhtlin lo tikah Salai Tin Maung Oo ih umnak regional College lam an va feh bet ngam nawn lo. An ra nawn lo. Hlaing regional college ah hruangkulh pi a um. A hlan deuh ah rak um lo mi a si. A hlan ahcun hnatuantu pawl hnenah tlawngta pawl va feh tlang a theih. Hnatuantu pawl umnak le tlawngta pawl umnak cu a pehzom awk ruangah hnatuantu pawl khalin rawl dawr tivek ong in an zuar hai. An nih hrang khalah sumdawnnak ah a tha. Tlawngta pawl khalin an va ei, an va leng theu ih nelawk nakah an hman phah. Hnatuantu le tlawngta pawl rualremnak ding donkhamnak ah hi hruangkulh pi thawn an khamnak a si. Hiti vekih thleidan nak an tuah mi pawl hi kan pom pi thei lo tiah Salai Tin Maung Oo in a ti ih – cui hruangkulh pi cu Min Oo (Pakokko) tel in mi 4, 5, 10 pawl hrawng thawn thingtan pawl thawn an va sut ciamco hai. A thok pek ahcun midang in an telpi lo. Midang pawl an tel lo tikah Salai Tin Maung Oo cu a beidong zet lawk. Asinan, tha thlah lo ten an sut peh vivo ih, theh ih theh ti khal an nei thei lo. A thok pek ahcun tlawngta pawl tel ve loin an zoh ciauciau hai men. An sut rero mi zoh in an lungkim tuk hnai lo ruangah tlawngta pawl umnak building ih tlawngta pawl an ra tum ih, an rung sut bawm ciamco hai. Cutikah hruangkulh pi cu a cim rori. Cuisin June thla buainak timi a suak si ko. June thla buainak hi Salai Tin Maung Oo zuamnak ruangih thil cangsuak mi a si. Cuti silo sehla himi a suah nak ding san a um lo. Himi thluh ah Salai Tin Maung Oo cun hlo ko a kian san. Salai Tin Maung Oo cu rampi tlansan/phatsan tu a si, cumi a si, kha mi a si tiah thuthangca pawlah a ra suak fam teh. June buainak theh thlahnih hnu August thla ah kei cu kaih tuar in damsung thawng tlak ka si. Salai Tin Maung Oo cu a luat ih, ramri ah a va thleng. Neta ah ra lut leh sal in 1976 March thla Hmaing centenary buainak thlen hlan nikhat duh ah document pawl thawn an kai ngah. Cutiih a u pa an kaih ngah ruangah a naunu Ma Hlah Myiang (Mai Po Po) le Salai Hla Sui pawl cu an lungput a sosang ih Hmaing buainak ah lut ve in lamzin zawhnak pawlah an ra tel ve. Neta lamah an nih khal kaih tuar ngah in kum 9 tivek, kum 7 tivek in thawng thlak an si hai. Kei cu thawnginn sungah ka si ih thuhla pawl lawng ka rak thei rero. Neta ah Salai Tin Maung Oo cu hridai ih khai that nak ding hmunah ret a si tiah ka thei. Thla 3 sungah Salai Tin Maung Oo cu hridai thawn an khai that.
Salai Tin Maung Oo thawn netabik kan tonawk nak cu…
Kaih a tuar hnu a thuhla relcat a si hlanah thuthennak zungah an hruai. Cunah kan nih khal amah thawn kawpaw ih hna rak tuantu pawl kan si ruangah – kan nih khal zungah in hruai. Cutheh ah hihi Salai Tin Maung Oo a si maw tiah in sut. Kei khalin thuthentu pa hmai ahcun a si tiah ka sim fam teh. Cutawk ah kan nih pawl cu pakhat le pakhat kut kan kai aw aw. Salai Tin Maung Oo in keimah cu “ mai rual, na tha nau aw hlah, nikhat nini ahcun kan hlawhtling leh ding so khaw. A dik mi kan tuah rero mi a si. Zianghman tihphan ding a um lo” tiah in sim. Kei khalin “ kei khal ka tih lo, hnangam ten si ko, nang khal harhdam dingin um aw” tiah ka rak sim sal ve. Cucu netabik amah thawn thlah awk nak ih kan biak awk nak a si. Cunah cun a sam khal a sau nawn zo. A liang tiang a thleng zo. A lang dan cu sakei pakhat ding rero mi vek a si. Tihzah a um zet. Cuhlei ah a ruangrai a tha in a taksa a sek fawn. Zoh a mawi nasa. Intelligent ih milai pawlin an tih zet hai.”
Salai Tin Maung Oo khai that ding ni thlen hlan zan netabik ih thil cang mi ka sim duh
Kei cu damsung thawnginn to dingah Insein thawnginn ih Building no 3 nakah ka si. Zan nazi 12 hrawngah mi 2 an hlo tiah, nan zaten tho uh tho uh tiah in ra thang ih, dingtlar ter tahrat in mipum in cek. Cu theh ah in it ter sal ih, zinglam nazi 2 hrawngah veikhat an ra sal lala. Kan zaten in tho ter ih in ding tlar ter sal. Cuisin neta zinglam nazi 3 hrawngah veikhat in ra thang sal lala in in dingtlar ter sal lala. A ngaingai ahcun Salai Tin Maung Oo an khai that ding ruangah awn au pawl tuah in mi pawl tha bang dingih in tuah rero mi a si. Kan bang zet hai ih zinglam nazi 3 hnu cun kan itthat ciap tha zet hai fam teh. Kan zatei` kan ihthah that lai fang zinglam nazi 4 hrawngah Salai Tin Maung Oo cu an suah ih hridai thawn an rak khai that a si.
Cutilai ih tlawngta mibur pi in Salai Tin Maung Oo parih an hmuhdan thawn pehpar in U Thun Aung Gyaw hnen ihsin …
Salai Tin Maung Oo hi a raltha zet mi tlawngta hotu a si. Salai Tin Maung Oo hi cangvaihnak pawlih hotu ah nemhngetnak(recognize) co tu a si. Salai Tin Maung Oo hi kanmah pawl in hohatu hotu tlamtling a si. Anih hi Chin miphun pakhat hrang lawngah siloin – Burma ram pumpi ih tlawngta pawl rak aiawh dah tu a si. Kan zate in anih hi kan hotu dinhmun ah upatnak kan pek a si.
Riahsia za a thihnak kum 34 kim ni ah …
Ka sim duh mi cu kan nih pawl kan cangvaih peh vivo a tul, a rapthlak zet mi ralkap uk nak system hi kan do a tul. Kan nih pawl tla cun system tu kan do ding, tlangpar mi pakhat le pakhat kan do aw lo ding. Bamar(Kawl) miphun pawl khal ralkap lal tawhrawt pawl uknak hnuai ah harsatnak an tuar rero ve ko. Curuangah, kan nih pawl tla cu pakhat le pakhat kut kai aw in Bamar, Chin, Kachin, Shan, Karen, Yakhaing, Mon, Pa-O, La-hu tiah kom aw in, hi system sia zet mi hi kan do tlang pei uh. Kan tuah thei asile kan nih pawl cu ralkap laltawhrawt uknak system timi pi hi lungrual nak thazaang thawn kan ti tla thei hrimhrim ding a si.
………………………………………………………………………………………………..................................................................................
Pu Tang Nang Lian Thang ih hmuhton mi … Salai Tin Maung Oo
(Pu Thang Nang Lian Thang hi Salai Tin Maung Oo khah-sah-yah secretary a tuan lai ah rak bawm tu Assistant Secretary a si. U Thant thuhla buainak suah lai ah psychology department committee member 11 um mi lakih pakhat a si ve. University tlawngta a si lai ah mi hminthang zet mi Chin tlawngta hotu pakhat a si. Tu ahcun Japan ramah um in, Chin National Community – Japan (CNC-Japan) le United Nationalities in Japan (AUN-Japan) ah Chairperson dinhmun in siseh, Chin Forum Managing Board ah member pakhat dinhmun ih cangvai rero tu khal a si).
Salai Tin Maung Oo le Khah-Sah-Yah
Salai Tin Maung Oo ka theih hmaisabik nak cu – Chin calai le nunphung committee (Khah-Sah-Yah) ih annual hril awk nakah a ra. Cui meeting nakah a nih cun “Chin miphun pawl lungrual dingah le Burma ram thuhla khalah cangvai sinsin dingin” timi pawl telin ralthat nak dingih thusimnak a nei. A thusim mi cun kan zate thinlung in lak thei nasa. Cu hnu ah Secretary hril awk nak ah amah cu kan zate in Secretary dingah vote pe in kan hril. A phu zet ruangah kan zate in vote pe ih kan hril tlin mi a si. Hi hril awk nakah amah thawn zuam aw ih Secretary hrang hril mi cu Tiddim lam mi pakhat a si. Cupa cu a sung ih Salai Tin Maung Oo in a neh. Kan nih pawl cun Assistant Secretary dinhmun ah kan hril. Salai Tin Maung Oo le keimah cu Khah-Sah-Yah hrangah rawn aw phah in hna kan rak tuan tlang. Anih cu Chin thuhla lawng siloin Burma rampum huap tlawngta thuhla pawl khalah hotu lam dinhmun ih a din ruangah thuhla thenkhat cu kan thei pi thluh lo. Neta Secretary tuanvo a lak hnu fresher welcome kan tuah ni ah thusimnak neiin – thil dang thuhla poimawh a neih ruangah lengah a suak. Meeting nak theh tikah Committee EC member thlazuk nak ah a zuk a tel ve lo. Cumi ni ih huaisen takih thu a sim lai thlazuk thenkhat zo pawl hnenah si maw a um ding. U Thant buainak thuhla ah kei cu Spychology department Committee member 11 lakih pakhat ka si. Salai Tin Maung Oo cu U Thant thuhla cangvaihnak ih hotu bikah a tel. An mah pawlih hohatnak thawn an feh pi vivo.
Salai Tin Maung Oo thawn netabik kan tonawk nak ni cu – ramri ihsi a ra tlun hnu June thla buainak suah lai, zan ih meeting tuahnak pakhat ah ka tawng. Cumi zanah ka hnenih hminsin tlak zet in sim mi thuhla pakhat a um. Anih cun, “nang hi Chin miphun hrangih na tuan ruangah na uar aw zet. Hi hnu ah rampum huap ih na tuan ding khal a tul hrih tiah in sim”
Salai Tin Maung Oo khai that a si hnu 1977 kumah keimah cu Chin National Day mipi hmai ih tuah lo dingah le Chin National Day timi cafang tar lo dingah intelligent pawlin pressure in pek hai. Asinan an duh le in kai hai seh tiah huaisen takin ka tuah thotho. San thuanthu ah huaisen takih ka rak tuah mi a si ve. Cumi cu a vei 29 nak Chin National Day a si. Cumkheng Hall pi sungah netabik kan rak tuah nak khal a si.
Kum 34 kim a thih ni campha ah keimai dinhmun in ka sim duh mi cu – University tlawngta zate ih tlawngta hotu cu kanmah Chin miphun sungih mi pakhat a si ruangah a hleice in ka uar awk phah zet.
Burma tlawngta Pawlkom san thuanthu ahcun tlawngta hotu dinhmun ah a nih cu fiangfai tei a thuhla ngan nak a umlo nan, a ngaingai ahcun amah cu hotu bik a si ko.
Salai Tin Maung Oo cu a raltha. A thukthun lo. Pek awk nak a nei. Hohatnak le tuanvo laknak famkim neitu hotu tha pakhat a si. Tihzah upat tlak zet mi milai pakhat a si timi cu ka nemhnget pi lawlaw.
Salai Tin Maung Oo cu Chin miphun a si ruangah, tlangpar mi a si ruangah hiang pawl hin rapthlak zetin an that tiah ka ruat. An thah nak parah – ralkap cozah parah ka thin a na tuk lawlaw. Midang Bamar(kawl) cangvaitu pawl cu si sehla thah a tuar lo ding. Cuhlei ah a nih cu tulai san ih Min Ko Naing, Ko Ko Kyi tivek pawl hnakin a let tam zetin a ral a tha sawn. Tlawngta pawl zate ih tihzah upat tlak hotu tha pakhat a si.
**********************************
Salai Tin Maung Oo thuhla ngan tu Salai Kipp Kho Lian
(Salai Kipp Kho Lian hi Yangon Cet thuamthilri lam zirnak phunsang tlawgah architec fimthiamnak a zir tu tlawngta hlun pakhat a siih, phunsang tlawngta a si lai 1970 kum pawlah Revolutionary Council President General Ne Win hnenah cuti lai ih Chin special administrative region asi mi cu State pakhat ih pompi dingah siseh, rampi danhrampi ah federal system tuah ding ngen tu “Chin mino pawlih thurawn pek nak” timi hmin sign ngantu lakih pakhat a si ruangah Insein thawnginn sungah thla 13 sung khum a tuar. 1974 U Thant thuhla buai ih a tel ruangah kaih tawng nawn leh sal in, 1976 Hmaing centenary buainak hrang phur zetih a cangvaih ruangah University ihsi kumkhua hrang dawisuak tawngtu a si. Tu ahcun Germany ram ah a um ih, Chin Forum ah Co-ordinator dinhmun ih tuanvo la rero tu a si. Salai Tin Maung Oo thih campha kum 30 kim nak hrang 2006 kumah “Salai Tin Maung Oo – U Tawng pawl thawn thla a zap tu vansangva Vapual” timi article a ngan. Cui article cu na siar duh asile hi a hnuai ih link ah hin hmet awla http://www.chinforum.org/cffiles/tmobur.pdf na siar cih thei ding a si.
Salai Tin Maung Oo thuhla thawn pehpar in Salai Kipp in na ngan mi hngilhlonak article thatho zetin kan rak siar ngah ih, kannih santhar mino pawlin a thuhla theifiang phah deuh nakah hmangin kan phur zet hai. Hi article na ngan nak san in sim thei pei maw…
2006 June thla 26 ah hi article hi internet ah tarlang a si. Himi hlan te June ni 19 ah Sayakyi Slai Tun Than in anih cu America ihsin Burma ah ka tlung ding, ralkap cozah in in that khal le in that men hai she. Airport ihsin Yangon khawpi sung tiang lam ka zawh (sandah ka piah) ding, zo khal amah thawn lamzawh theih a si tiah leitlun theih in thu a than. June ni 19 kim hlan thotho ah ziangtik ni ciah ti cu ka thei lo. Sayakyi Salai Tun Than cu lungkim pi nak ah article tawite pakhat ngan in internet ah ka tar. A thuthlangpi cu “A Legacy and A new Battle Cry” timi a si. A san cu “thuanthu roling pakhat le raldo kawhnak aw thar” tican a si. “Thuanthu roling” timi cu tlawngta myrtar Salai Tin Maung Oo ka ti duh san nak a si. Cun, “raldo kawhnak aw thar” timi cu Sayakyi Salai Tun Than ka sim duhnak a si. Himi ka ngan nak ihsin Salai Tin Maung Oo an that nak kum 30 a kim thu cunah ka ngan tel cih. Tuah cun Salai Tun Than in raldo kawhnak aw thar thawn ral a do thok rero zo thu pawl fam teh. Tawi famkim te hi a si ko. Cumi ka ngan thluh hnu, internet ih ka tar thluh hnu thusuhnak ih tel vekin fial tu pakhat a ra um. Salai Tin Maung Oo ih thuhla ngan duh nak pawl ka rawn nei. Ziangah tile – ka vun ruah sal asile keimai dinhmun cun thihnak khur thuk vei tam pal hman sehla thi lo in le Pathian thatnak zarah tui ni tiang ka dam rero lai. Nunnak liam tu Salai Tin Maung Oo hi tihzah upat pek nak article pakhat ka ngan dingah a mawi tiih forhfial nak nasa zet ka thinlung sungah a um. Cu hnu reilote sungah tikcucan le ruahnak pawl tampi pe in ka ngan. Mai Po Po thawn le pehtlaih awk nak ka ngah hrih lo ruangah ka ngah mi information tete pawl thawn, ka hminsin mi tete pawl thawn, cun, ka tlawng rak kai pi dah pawl ka suh thei zatzat sut in ka ngan. Asinan, cunah a sual mi mal tete khal cu a tel fam teh. Tuikum 2010 February thla lawngah cui article cu a thar in ka edit sal thei fam teh maw. Kum 30 liam zo mi ka man sal tikah ngan lo khal a theih nawn lo. Keimah in tuanvo ka nei timi ruahnak a ra suak ih mipi pawlin an theih hngilh thlang ding, santhar minung pawl khalin an theihhngilh thlang ding, curuangah ka haisuah sal a tul timi theihnak le fialnak ka lungsungah a ra suak ih ka ngan suak a si ko.
Salai Tin Maung Oo rak tlanlen pi mi rualpi pawlih sim mi ihsi Salai Tin Maung Oo ih danglam nak pawl…
Ka theih tawk ahcun – anih hi thinlung khoh zet mi a si. Cun, ralkap cozah hi hlo ko rak thlak a duh. Cucu tumruhnak nasa zet a si. Cuvek thinlung neitu a si. A ral khal a tha zet. Cumi hrangah a mah khal a pe aw ngam. “Salai” ti ding tlak rori a si. Thih ding khal a tih lo. Hi tluk ih lungthin turu zet a put nak san hi ralkap cozah in hnatuantu pawl, tlawngta pawl, mipi pawl nasa zet le nun rawng zetih an rak thah rero nak pawl amah rori ih a hmuh le a theih ruangah ralkap acozah hi hiti ih ret men cu a theih nawn lo tiah a nasa zet mi lungthin thawn politic ruahnak pawl a ra lut ih, a thupi bik ah ziang a si tile – ralkap cozah ti tla dingah lungrualnak hi No.1 nakih poimawh bik a si tiah a thei. Curuang khalah Khah-sah-yah Secretary dinhmun in Chin tlawngta pawl karlak ah lungrualnak um dingin a tuah sak thei hai. Culawng siloin University tlawngta pawl cu a komkhawm awk ter thei hai. Himi pawl hi a danglam nak, a danglam mi a thilti theinak pawl fam teh. Amai dinhmun in laltawhrawt nak system pi hi lo theih lo ih a siatbal ter duh ruangah lungrualnak lam ngah ding ko a tuah thei mi hi a danglam hleice nak pawl an si tiah ka sim duh.
Salai Tin Maung Oo an khaithat hnu Chin tlawngta pawl parih hngor nak thawn pehpar in ..
Chin tlawngta lawng siloin tlawngta pawl zate deuhthaw in a hngor ko. A thuhla a thang zet. Salai Tin Maung Oo le Mai Po Po timi cu – cuti lai ih tlawngta tintian pawlih sim rel rero mi a si. Chin tlawngta pawl lak ahcun hiti an thah hnu hin “Salai/Mai Movement thazang a cak deuhdeuh. Salai/Mai Movement suah thok nak cu himi hlan ihsin a si zo. Anih hridai ih khaithat a si hnu ahcun Salai/Mai Movement thazaang a ra cak deuhdeuh. Cuhlei ah amah le Mai Po Po tei unau 2 sunloih nakah Salai le Mai timi pawl an run hmang tam deuhdeuh. Himi a suah thok nakah Salai Tin Maung Oo thawn zianghman pehpar awk nak cu a um lo. Ngaingai ahcun Chin tlawngta pawl karlak ah Salai/Mai Movement a ra suahnak hi Chin mi zate in mah le mah siseh, midang pawl khalin kan hmin an theih veten Chin miphun kan si thu ol ai tei an rak theih thei nak dingah Shan pawlin Sai le Nan, Karen pawlin Saw le Naw an bun vekin theihthei awknak bul hrampi pakhat si dingah tiah rak tuah mi a si. Himi pawl cu thawnginn sung ka tan lai 1973 hrawng ihsi thok mi a si. Salai Tin Maung Oo an that hnu ihsi cun a hman duhnak thinlung an rawn nei deuhdeuh. Langsar takih amah upat nakah kan hmang kei uh tiih sawm awk cu a ngah lo fam teh. Cuti vekih kan sawm awk asile thenkhat cun tihphannak neiin an hmang ngam fang ding. Asinan, thenkhat pawl cu tihthaihnak khal a um ko. Salai/Mai hmannak hi theithiamlo tu thenkhat pawlin himi cu Salai Tin Maung Oo sunloih nak hrangah hman mi a si. Intelligent pawlin an lo kai hai ding tiih tihthaihnak pawl khal cu a um ko. Asinan cuti sim asile an tih thluh dingih zohman in an hmang ngam lo ding tiah an ruat ih cutiih an rak sim ruangah an ruahnak thawn linglet in – cuti a si thu ka theih lo ruangah ka hman lo nak a si, cuti asile ka hmang pei cu tiah, cumi tikcucan lawng ihsi hmang thok tu pawl khal an um. A hngawng mi pawl cu Salai/Mai cangvaihnak thazaang a tha deuhdeuh. Cumi cu Salai Tin Maung Oo thih a tuar nak ihsi Chin tlawngta pawl karlak ih hminsin tlak hngawng a neih mi pakhat a si.
Salai Tin Maung Oo khaithat a si kum 34 kim nak thawn pehpar in …
Tu vekin CHIN WORLD team pawlin hoha in a mah thawn a pehpar aw tu milai pawl thusuhnak, interview tuah nak nan neih mi ka theih tikah lungawiza ngaingai a si. Kei cu a nih thawn kutkai aw in kan tawngaw dah lo. Veikhat hman tla kan biak aw dah lo. Ka article ngan mi sung khalah cuvek thotho in ka sim ko. Sihmansehla a poimawh zet mi thil pakhat ka thinlung sungih um mi cu – midang tlawngta pawl tamzet khal thihnak an tuar phah timi hi a dik ko. Asinan, anih cu danglam hleice zetin a hmaisabik hridai thawn khai that tuar tu a si. Hi khal hi Burma ram thuanthu lawngah siloin leitlun thuanthu tiang khalah tlawngta hotu pakhat a hmaisabik hridai thawn khaithat tuartu a si. Hiti vekih danglam nak le amai ralthat danglam hleice nak, cun, dungsip loih ralkap a dodal nak le netabik hridai thawn khaithat nak hmunah hrosa phah in, a tikcucan netabik tiang do ngam tu a si. Anih hi mi danglam hleice a si. A danglam mi tlawngta myrtar pakhat a si. Ziangtik ah maw ti siloin tu rori ih kan tuah tul mi a si tiih ka forhfial awk duh mi cu – “Salai Tin Maung Oo Ni” tiah ni sunglawi hleice ih tuah a mawi. Democracy kan ngah hnu lawngah ti ding khal a si lo. Tu tikcucan ih a um mi pawlkom pawlin kan lungkim tlang asile June thla ni 26 hi “Salai Tin Maung Oo Ni” tiah nemhnget in kumtin amah hngilh lo nak le sunloih upat pek nak tuah ding a tha tiah ka ruat. Neta Democracy kan ngah hnu ahcun – amai hrangah Yangon University compound sungah lungphun pakhat kan phun a mawi tiah ka ruat. Kan hmailam tikcucan ah amai hrangah hminsinnak lungphun pakhat le Salai Tin Maung Oo Ni timi hminsin nak um ding mi cu ka thinlung sungih sosang zet mi duhthusam pakhat a si.
Dr.Salai Pa Cin hmunton mi .... Salai Tin Maung Oo
Amah vekih zuam ngam, tuah ngam, sungral ih tuar ngam tu milai pawl kan ram in tampi a mamawh fam teh ….
(Dr.Salai Pa Cin hi Sibawi pakhat siin, Chin National Front (CNF) palai in Democratic Alliance of Burma (DAB) ah tuanvo kaitu pakhat a si. Cuhleiah National Health and Education Committee (NHEC) ah khal cangvai tu a si. Tu ahcun Australia ramah a um).
Kan pahnih kan tonawk hmaisabik nak ni cu Yangon University Asho Chin tlawngta pawl rawl ei khawm nak hmunah a si in ka thei. University lehpannak innpi sungih khan pakhat sungah a si ta in ka thei. 1969 kum hrawngah a si ta.
Kan nih pahnih cu kan nu le pa veve thei aw cia an si ih, kan hmuh awk hnu pakhat le pakhat rualpi tha aw cia zet vekin kan nel aw cih hngal. A pa Pu Hla Din hi ka pa thawn nikhat ni ih ralkap rak lut tlang veve tu an si. Anih cun keimah cu an inn ih leng dingah in sawm ih kei khalin ka va thluh dah. Rawl tla kan ei tlang dah in ka thei. Tha ten ka thei fiang nawn lo.
Cuti lai ih ka hmuh dan ahcun, anih cu midang vek siloin mah le mah a zumaw zet tu mi pakhat, tui nunram a neih hi ngai poimawh zetin, ruat ciamciam ih hnatuan, tongsuak theu tu a si tiah ka hmu. Ti duh san cu, ho lam takih um, lo lam takih ei hmang mizia nei mi a si lo timi hi a si. Cun, anih cu politic lam a lunglut in a zingzoi rero ti khal ah ka ruat.
Kei cu Salai Tin Maung Oo thawn a hmaisabik kan tonawk hnu vei 2 -3 hrawng lawng kan tawngaw sal. Kan tonawk a si khalle mitui ka lo sim vek Asho Chin pawl rawl ei khawm nak hmunah a si bik ko.
Asinan a netabik ka ton nak ti ding mi vei 2 cu a um ko. A hmaisatu cu U Thant ih ruak Kyaikkasan tualrawn ihsi University compound sung tiang an phurh lai, a phur tu Hino mawtaw par ih ka hmuh mi le demcember ni 5 (or) 6 ziangpit te ah Convocation hall pi sung ihsin Adihpadih lamzin pi suahnak lamih a ra vak suak mi ka hmu netabik.
A thihnak kum 34 kim ni ah keimai dinhmun ih ka sim duh mi cu amah vek ih zuam ngam, tuah ngam, pe aw ngam le tuar ngam ih tuah thei tu kan ram in tampi kan tul lai ti hi a si.
*******************************************************************************************
U Aung Saw Oo hmuhton mi .. Salai Tin Maung Oo
( U Aung Saw Oo hi Ha tuah lam zirnak, medical phunsang tlawngta dinhmun in 1972 – 76 tiang fimthiamnak zirtu a si ih, 1974, 75, 76 tlawngta cangvaihnak pawl ah tel in Hmaing centenary buainak suah thluh hnu, tlawng ihsi kumkhua hrang dawisuah a tuartu a si. Cuhleiah hnatuan khung thawn kum 7 sung thawng an thlak mi a si. 1988 tlawngta buainak thluh hnu ih ra suak mi National League for Democracry (NLD) pawlkom khalah phur zetih cangvaitu a si. Tu ahcun American ramah a um.)
U Thant thubuai ih Salai Tin Maung Oo le Aung Saw Oo
1974 December ni 5 ah U Thant ih ruak cu Kyaikkasan hall ihsin Rangoon University compound sungaah phurh luh a si. A tangta mi mipi pawl cun Kyain Taw thlanmual ih phum ding an zum ruangah tamtak khal cun Kyain Taw thlanmual ihsi a rak hngak tu khal an um. Asinan, kan nih pawl cun Kyain Taw tiang feh loin ni 5 zanah Rangoon University Convocation Hall hmai ih tualrawn hramhring parah reilote kan ret. Cutheh ah Convocation Hall sung ah a ruak hi kan zawn luh sal mi a si.
December ni 6 - himi ni ih kan din mi mithi vuiliam committee in Rangoon division council hnenah U Thant thawn pehpar in amah thawn a phu aw mi hmun pakhatkhat ah a phumnak ding inn in sak sak dingah dan vekin kan ngen. Cui dilnak cu zanlam nazi 4 kim hlan zung kai tikcucan sungah thuhla in khirh sal dingah, asinan Rangoon division council cun ziang thuhla hman in theihter lo. Cuticun a thaisun december ni 7 ah rampi council hnenah ca kan theh luh sal. Asinan ni 7 ni tiang rampi council in ziang thu hman in khirh sal lo ruangah cutawk ih tel tu mithi vuiliam committee cun – tlawngta pawl lam ihsin hiti vekin dan vekih kan dil nai – a mah thawn a phu aw mi thlanmual thuhla ziangthu hman in khirh sal lo ruangah – hlan lai ih General Ne Win in bom thawn a rak siatsuah mi president building umnak hmunah a phumnak ding inn sak in kan phum ding tiih thutluknak kan tuah tikah – tlawngta mi burpi an zaten kut za bengin tah-kah-tah building hlun umnak hmunah thlan-inn sak dingah timtuahnak an nei.
Cunah ruah lo pin Rangoon University Library sak ding an timtuah lai fang a si ruangah Cement pawl, Leirawhcan pawl, vunnel pawl khal ready cia vek a si ih, cumi cu tlawngta pawlin kutza san aw in an thiar ih ni 7 zan ihsin tah-kah-tah building inn hlun umnak ah thlan-inn kan sak. December ni 9 lawngih amai innsungsang le tuanvo neitu pawl thurawn awknak an neih tikah U Thant ih ruak cu Kandawmin ah a phu tawk mi hmun pakhat kan lo pe ding tiah thu in than hai. Cunah vote la in thu kan then tikah – University compound sungah kan ret ding titu le Kandawmin ah kan phur ding tiih a lungkim pi tu vote lak a si. Cunah Kandawmin ih lak phei ding duhtu a tam sawn vote ah a tla.
Convocation Hall ah upatnak pek a si. Cuisin ruak cu an rak phur ih tlawngta pawl kanmah rori ih sak mi tah-kah-tah building ih tlan inn ah U Thant ih ruak cu rak phur in netabik upat pek nak neih a si. Hinah a ruak cu tlawngta nunau le mipa pawl kut kai aw in thuah thum ih kan kulh lai ah kei cu a lengta bik kulhtu pawl ah tuanvo neiin ka um ih, hi ruang hi misual kut ih thleng lo dingah tiin security tuanvo ka la. Cutilai ah kei cu himi kiangih lungphun kiang hruangkulhnak parah kai in mipi au hla ding ka au sak zoh rero hai.
U Khant, Aye Aye Thant timi a innsungsang pawl cun, tlawngta pawl in ruak cu kandawmin ih phur dingah hmailam ih umtu mipi pawl an thenthek tinten, mipi pawl cu ninum fahran in an au zok rero. Zianghman theih thei nawn lo nak dinhmun vek khi a si. Cuti lai ah Salai Tin Maung Oo cu kan mah pawl hmaiah feh in a suak. A suak ih information department umnak Mandalay building ah va feh in microphone kengin – hi ruak hi hitawk hmunah kan phum ding tiih a hun sim tikah kan zaten kutbeng in thazang kan rak pe. Netabik ah hitawk hmunah kan phum ding tiah a cang. Thungai ngai ih kan phum tik khalah Kaba-makyi timi hla sakin revolution kan hlawhtling ding tiah kan au ih mipi pawl kan then aw thluh.
Cumi ni cu a hmaisabik kan tonawk nak a siih Salai Tin Maung Oo cu information department umnak mandalay innpi lam a pan lai, kei khal hruangkulh parah mipi au ding thuhla rak au sak rero tu ka si ih, pakhat le pakhat kan mit tawngaw in kan cibai aw aw. Anih cun “Kei cu Tin Maung Oo ka si” tiah in sim lai ka mang ringring. Kei khalin ka hmin ka sim sal ve. Salai Tin Maung Oo hi pa sang zet, ruangrai tha zet, taksa tha zet a si. A ruangrai zoh tikah mino harhdam zet pakhat a si. Cuvek thotho in anih cu hi tlawngta cangvaihnak pawl parah phur zet le thuk zetih tel ding pian a keng tiah ka hmuh tan tir ihsin ka zum cih hngal.
“Tlawngta mipi karlak ah” ti tikah cuti lai ih tlawngta cangvaihnak pawl cu mah-sah-lah tikcucan that lai fang a si. Thungai thlak ih a tel tu pawl sungah cun pakhat le pakhat kan thei aw theh. Cuti lai ih cangvaitu pawl cu, mi pawlih deusawh tuah deuh khi a si. Zangfah za rannung pawl ti khalih ruah kan si. Asinan zumnak hngetkhoh neitu pawl cun cubang pawl cu mak ah kan ngai lo. Kan mah pawl cu “phar khi lu thawn a khik tu, nan lu lawng a kuai ding” tiah nautat deusawh nak kan rak tuar hai. Kan nih lam pakhat ciar in kan simsal ve dan cu, “ kan lu cu kuai ko hmen seh, phar ah thisen hniar tal a tang asile kan tuanvo kan theh ko” (kum 30 a rei hnu ah cui kan simsal mi san nak a dik thu a lang zo tiah kan ruat).
Cu hnu 1976 kum August thla ni 11, Insein thawnginn sung ralkap thuthennak zung ih thu in then sak nakah, “ sual nak nan nei maw neilo ha” tiih in suh nakah hitin ka rak sim dah, “sual nak kan nei maw neilo cu nikhat nini ah mipi pawlih ngan mi thuanthu in a lo hmuh ter leh ding”, Cui sannak cu a dik maw dik lo – 8.8.88 buainak in a sannak a pe zo tiah ka ruat.
Salai Tin Maung Oo cu hridai thawn an khai that. Himi hi Burma ram santhuanthu ih hridai khaithat a tawngtu umsun a si. Tlawngta pakhat hridai khaithat ding khawpih ziang dinhmun hman umlo mi rori an mai lalnak tohkham hnin ter tu pawl hmuahhmuah cu that thluh ding timi lungput cuti lai ihsin an rak nei zo tiah ka sim duh.
Salai Tin Maung Oo an khaithat thu kan theih veten a pakhatnak – kan thin a nuamlo zet. A pahnihnak ah ralkap laltawhrawt nak san kan hua deuhdeuh. Kan thin a nat poh le kan nih cu pakhatkhat kan tuah a tul timi – tlawngta burpi pawl, a hleice in zumnak hnetkhoh a neitu milai pawlih lungthin sungah thuk zetin hmun a luah vivo tiah ka sim duh. Hitawk ah Insein thawnginn ih a dawt 6 nak phar parah cafang 4 hrawng ngan ta mi biazai pakhat hmuh a si. A tawi bik mi biazai kan ti pei maw cu ka thei lo. Cui biazai te cu …
”camkhat kan tawngaw lai ding”
Ek-in phar parih Salai Tin Maung Oo ih cangan mi
Kei hi Salai Tin Maung Oo netabik rak um dah nak Insein thawnginn building thar khaan No.1 nakah ka um. Cui khaan sungih ek-in phar ah pencil thawn ngan mi “ka naunu Ma Hla Myaing, ka naunu na hrangah ka uang aw a si. Tin Maung Oo” timi ca tlar te ka hmu. Thawnginn ihsi ka ra suah tikah cui ca tluan te cu a naunu hnenah mah rori ih va sim ka duh tuk ruangah ka hawl rero nan ka tawng ta lo. Salai Tin Maung Oo a thihnak kum 34 a rei hnu tuikum February thla lawngah khan Mai Po Po @ Ma Hla Myaing in phone thawn pehtlaihnak in rak tuah ih cu hnu lawngah cui cafang tlar te ih thuhla ka sim ngah fang a si.
Salai Tin Maung Oo khaithat nak kum 34 kim thawn pehpar in
Salai Tin Maung Oo khaithat a si mi thuthawn pehpar in Bo Aung Kyaw san lai thawn tahthim in ka sim duh. Rang to palik pawlih vuak thah nak ruangah a nih kha a thi. A ruak vuinak ah a nu in hitin a sim, “nang na thih ruangih ka riahsiat hnakin nangmah vek fapa ka hrin sal thei nawn lo ding ruangah ka riah a sia tuk” tiah. Nah-Ah-Phah san ah phungki pawl cangvaihnak ih hohatu Ashin Gambira thawng a tlak tikah a nu cun a hmaisabik ah Gambira thawng kum reilote lawng a tlak ruangah a thinlung ah malte lawng a danglam. Neta ah case dang thawn thawng an thlak sal lala ih, kum rei thawng tla ding a si tikah a nu cun, “ka fapa, distintion thawn a ong” tiah uang aw zetin a sim. A tu khal Ko Tin Maung Oo hi zo hman ih theih pi loin thawnginn sungah hridai thawn khai that a si nak parah political lamih thlir asile a cangvaihnak pawl hi theihpinak, khatlam zawngih kan sim asile a diklo tu pawl ih diknak an tih zia langnak tiah kan sim thei ding.
Himi san lai 1970 Coco tikulh do awk nakah thihnak a tuar tu nitlaknak Burma ram Bah-Kah-Tah ih hnatuantu pakhat a si mi Ko Lay Maung in khami tikulh do awk nak ah biazai a rak ngan dah. Cui biazai cu ziang a si tile
Ka thisen forkhat
Ka nunnak pakhat
Ka ruak ihsin
A thawngtel ih tam
Luatnak an co ding
Kei cu khui ah ka thi ding …
76 kumah Ko Tin Maung Oo hi an khaithat ko nan, hi cangvaihnak hi a cawl siloin pehzom ih a ra suah vivo nak hi tuisun ni tiang a si ko. Curuangah Tin Maung Oo pakhat cu hridai thawn an khaithat ko nan, midang Salai Tin Maung Oo tam zet an ra suak vivo lai ding tiah a nu le pa, a tanta mi u le nau sung le khat zate ih thinlung sung khalah cutin a um ringring ko ding tiah ka zum asi.
U Aung Htoo ih hmuhton mi Salai Tin Maung Oo
( U Aung Htoo cu Salai Tin Maung Oo thawn kawtthler pakhat in umtlang, nauhak lai ihsin rualpi tha aw an si. Rangoon University ihsin B.A (Geo) le R.L law lamih degree ngah tu siin, Salai Tin Maung Oo thawn 1969 tikulh buainak, 1970 Rangoon University kum 50 kim Shweyatuh Tabin buainak le 1974 hnatuantu lamzin zawh cangvaihnak pawlah rak tel tlang le cangvai tlang tu a si. U Aung Htoo cu a tu ah ramleng ih um Burma Lawyer`s Council ih General Secretary tuanvo kai rero tu a si.)
U Aung Htoo ih sim mi Salai Tin Maung Oo ih hmuihmel
A hmaisabik ih ka sim duh mi cu Salai Tin Maung Oo le kei cu kawtthler pakhat ih um kan si. Nauhak lai ihsi rak nel aw zet rualpi tha kan si.
Salai Tin Maung Oo cu a danglam zet tiah ka hmu. Ziangruangah a danglam ti asile mi hip thei nak a nei. Rualpi pawl karlak khalah a nih ih a sim cun a tlangpithu in zate lungkim theh hi a tam sawn. Anih cu a nunziaza a mawi tuk. Veikhat a tong asile a tong vekin a tuah. Bumnak, ngol nak tivek a nei lo lawlaw. Culo dang pakhat cu hnok zetin a um ve dah lo. Thuthim nakah nunau thawn buai hniahnai ih um tivek famteh. Anih cu nauhak lai ihsin kan rualpi pawlkom lakah hmeltha bik a si tiah a sim theih. Sam sau nawn thawn american zuknung lemcangtu pakhat vek pianhmang a nei. Nunau pawlin an hmuh asile an zoh liam rero theu. Asinan anih cu zovek nunau khal a lunglut dah lo. Kan mah pawlih rualpi pawlkom tiah hin Rangoon University sungah amal bik 10, 15 hnakin kan tam dah kel lo. University sehvel kan leng kual ih nuam zetin kan umtlang theu. Nunau thinlung luh deuh tu kan rualpi pawl cu Salai Tin Maung Oo ih hohanak in kan sawi theu.
Culo dang pakhat a danglam leh nak cu a raltha tuk. Kan ni san lai cu Gangster san lai kha va si khaw. Saint Golly pawlkom tivek pawl kha famteh. Mino a si ih, tlawngta le a si fawn tikah pek le pek ah tiam aw in an vuakvel aw theu. Cuti ih tiamkam aw ih kan thawi awk tikah anih cu kan hotu a si. A kut khal a rang zet ih martial art khal tha ten a thiam. Kan nih khal zir cu kan zir ko nan anih cu kan bang lo deuh tiah ka ruat. Anih cu lemcangtu pakhat vek rori in a rang. A raltha. A thluak a tha. Mi hruaikhawm dan a thiam. Midang ih nel dingin a tuah aw thiam. Capo a rel thiam zet. A kiangih um asile hnih hluarhlo ringring a tam zet. Hiti vek a thilti theinak pawl hin tlawngta hotu pakhat ah a nor kai tiah ka ruat.
A thok pek ih a ruahnak ahcun politician tlawngta hotu tuan ding a si lo. A mai tumtah mi taktak cu biaknak lamih Christian Pastor tuan ding hi a si. Asinan, mah-sah-lah acozah kut hnuai ih mipi pawlih dinhmun a zoh tikah pakhatkhat tuah a tul ding a tiih, tlawngta cangvaihnak pawlah a tel thok mi a si. A nunram tawitakte sungah human society hrangah a tuan ta tiah ka sim duh.
1974 hnatuantu pawl buainak le rualpi pawlkom pakhat
Salai Tin Maung Oo telin kan nih rualpi pawlkom pakhat cu thil cang rero mi kan san uk awk nak system pi cu kan thluak ih ban tawk ruat khawm in, mah-sah-lah Party laltawhrawt system hnuai ih cang rero mi mipi pawlih nunram zoh in hi system thleng dingah pakhatkhat cu a tul rori a si tiah, cumi ihsin politic ruahnak lam kan zingzoi thok. Hmuhdan ruah awk nak tivek kan tuah. Rualpi karlak ah kau zetin kan rel khawm. Cuticun 1969 tikulh buainak, 1970 Rangoon University kum 50 kim Golden Jubilee buainak pawl zingzoi in, thazaang pe aw phah in kan tel ve vivo.
Salai Tin Maung Oo le midang rualpi pawl thawn hminsin tlakih kan tel nak pawl cu 1974 hnatuantu pawlih cangvaihnak tumah a si. Himi cangvaihnak ah Mandalay Mitnge tlangleng tuahnak cetzung ihsi thok mi cangvaihnak hi Rangoon ah a rung thleng. Sinmalaih lawngcawlhnak hmun a rung thleng. Cuisin, Hlaing township ih um hnatuannak cetzung pawl ah a karh vivo. Cuticun hnatuantu pawlih cangvaihnak cu muang teten a karh vivo. Cutikah – kan nih khalin kanmah thawn naivai aw tu tlawngta rualpi pawl thawn lamzin kan zawh ve. A hleice in Tamaing thuamhnaw le puantahnak cetzung hmaiah tel in kan cangvai ve. Rangoon ihsin Insein fehnak lamzin tluan ah thawnghra tel a si mi sandah piah tu pawl lakah kan tel ve. Cuti laiah hnatuantu pawl le tlawngta pawl khal thahrum hmang lo in dai tei lamzin zawh kan si. Hnatuantu pawl ih an dil bik mi cu thlakhat fangfai pi 6 an pek mi kha pi 8 ih pe dingah, hnatuantu pawlih covo pe tam deuh dingah, hnatuantu pawkom din awih dingah timi pawl a si. Hnatuantu pawl hi tu vekin duhlo langter lamzin zawh thei nak a um, ziangruangah a um ti asile 1974 danhrampi ah Socialist economic system a dokalh lo asile zalen zetih sawm awk khawm nak, tonawk khawmnak, lamzin zawhnak a um tiah a tel. Himi thuhla sirhsan in hnatuantu pawl siseh, tlawngta pawl siseh telkhawm thluh in lamzin kan zawhnak a si.
Netabik buainak a suaknak cu June ni 6 ah khan a si. June ni 6 ah meithal kah hrekkhawng nak kan tuar. Cutii in kah tikah kanmah lak ihsin kei le Ko Aung Kyi (netabik kum fimthiamnak lam zirtu phunsang tlawngta) cu kan tel cih. Salai Tin Maung cu a luat ngah. Salai Tin Maung cu ralkap pawl an ra thlen tikah mibur pi pawlih lu lamah a um. Ralkap pawlih an rawn kah tikah kei cu dunglet hawi ih tlan sal in lei parah ka bawk. Ralkap pawl cun mipi pawl zaten tlu thluh ih an um mi cu leilung par tiang an kah bet vivo tikah meithal mu ka ke sungah a lut ngah. Keimah cu mithi ruang pawl, hliam tuar pawl thawn ralkap mawtaw parah in san ih, ralkap sizung ah in phur cih. Sizung sungah siivai thawn in tuamhlawm. Himi tikcucan ihsin Salai Tin Maung Oo thawn kan tawngaw sal nawn lo. Himi buainak ah thuamhnaw le puantahnak cetzung kiangah hmun lawng tumpi a um. Cumi hmun lawng pi ih hrekkhat lenglo cu mithi ruang pawl in a khuh thluh. Ziangzat hrawng an si ding ti ka sim thiam lo. Ralkap mawtaw 4 khat in an phurh mi a si. Milai khal an khat theh. Mithi ruang thawn, hliam tuar damlo pawl thawn rawi in an san hluahhlo mi a si. Salai Tin Maung Oo cu a zam a tha zet tiah a sim theih ding. Himi ni ah a nih cu zalte pakhat a rak pai. A fehnak tinte ah namte pakhat a keng tel ringring. Kan mah pawl cu mipum kan then darh aw theh. Kan mah lak ihsin kei le Ko Aung Kyi cu ralkap sizung ah kan va thleng. Khi tawk kan va thlen tikah hliamhma tuar tlawngta pawl, hnatuantu pawl kan va hmu bet. Ralkap sizung ka thleng, thawnginn sung ka thleng. A thi tu pawl neta ih ka theih leh danah ralkap pawlin tipi kap ah an va fen hlo ter tiah ka thei. Cumi pawl lakah thi hngah lo ih an feh ter mi khal an tel ding tiah ka zum. Kei cu hliam ka ngah ko nan tha ten ka thei fiang cuh. Ralkap sizung ah sibawi pawlin lungtho ten in zoh ko. Ka parih thatnak an tuah mi a um ko.
Thawnginn sung ka thlen ihsi thok in anih cu kan inn ah va feh hngal in ka innsungsang pawl, a hleice in ka nu a va hnem theu. Neta lamah anih cu tlawngta cangvaihnak pawl a hoha peh vivo tiah ka thei. Cumi lam cu ka thei nawn lo. Kei cu ralkap sizung ah le thawnginn lawngah um in, ka ra suahsal tik khalah kan tawngaw sal nawn lo. Thawnginn ihsi ka suahsal hnu ka ke cu kiak in a thling lenlen. Kianghrol thawn lam ka feh theu.
A hngetkhoh mi mah-sah-lah ralkap uknak pi co tuah tu Salai Tin Maugn Oo
A thupi bik mi cu Salai Tin Maung Oo hi tlawngta san thuanthu ah a danglam zet tu mi pakhat a si tiah ka hmu. Ziangah tile a pakhat nakah – mirang kuthnuai ihsi miphun luatnak hrangih cangvaitu tlawngta hotu tampi um mi lakah tuini tiang systematic zetih thuthennak dan le dun hmangin hridai thawn an khai that mi a um dah kel lo. Salai Tin Maung Oo pakhat lawng hi dan le dun hmangin tumtahnak nei zetih an that mi a si.
Himi hin ziang si a hmuh ter tile 1962 ralkap pawlin lalnak an cuh sak hnu, 1974-76 tikcucan karlak ah, a ngaingai ahcun mah-sah-lah party le ralkap laltawhrawt system cu bulhram hngetkhoh mi dinhmun a si tiah a sim theih. Tulai san ih USDA pawl vek thawn cu a dang aw zet. Politic zawngih ruah nak pakhatkhat a um. Party vek tla a bang. Rampi cu system nei takih an uk tikcucan a si. Cutivek dinhmun si lai ah tlawngta cangvaihnak ra suak ding timi cu thil harsa zet a si. Cutivek harsatnak karlak ah mibur pi pawl a huho pi suak dingih a hoha thei nak parah Salai Tin Maung Oo parah nasa zet an tih in an thla a phang tiah zum theih a si. Ti duh san cu – cuti lai ih a hngetkhoh zet tiih zum mi mah-sah-lah uk nak system pi a hnin durdo tikah dothlengnak tuahtu, politician pawl lakah Salai Tin Maung Oo cu a lu kaitu bik milai pakhat a si tiah kan sim le a sual lo ding. Cucu tu tikcucan ah kan nih pawlin tha te in kan nemhnget pi ding a poimawh tuk. Tihzah upat nak kan pek a tul. Kan haisuah sal a tul.
Ziangruangah tile tuisun ni canah fiangten kan sim asile – tlawngta hotu vek titi, ziang simaw vek titi ih – finfiah mumal lo, theih fiang mumal lo lamzin thawn ralkap pawl thawn hngohsan aw in muang teten rampi thleng awk ngah ter ding titi vek, ziang titi vek in simaw ih sim tu, lamzin diklo pawl thawn feh tum ih zuam rero nak pawl kan hmu thei. Hiti vekih kan hmuh can ah Ko Salai Tin Maung Oo ih a dingfel mi lungput, lamzin ding zetih hril thiamnak, ding zetih a feh theu nak a ti dan pawl hi tuini can tlawngta pawlin an theih sal ding a tha. Ralkap laltawhrawt system hi ziangti kawng zawng khalin pom/kuah ih tuan tlang ding a ngah lo timi cu Salai Tin Maung Oo nih in rak hmuh ter zo a si. Ziangah tile amah cu mah-sah-lah lam pawlin vei tam an rak thlem. Rak tel cih si sehla anih cu a duhduh tuah thei nak pek ding dinhmun pawl a um. A tel khal a rak tel lo lawlaw. A khuk khal a bil lo lawlaw. Hiti vekin felfai zetih a din nak cin le dan hi tuini can tlawngta pawlin an cawn tlak rori mi a si. Himi hi an ngai poimawh a tha. Himi vek lamzin ih an feh a tha.
Huaisen zetih khai that nak ding hmun fehtu Salai Tin Maung Oo
A pahnih nakah ram nor tu mirang do san thuanthu ah siseh, ralkap lal tawhrawtnak sysytem le mah-sah-lah le tui ni tiang ih dothleng nak pawl ah hridai thawn khaithat nak tla a um men ding. Hiti vekih an that mi milai pawl, hotu pawl cu kan nih pawl cun kan ngaisang zet ding mi a si. Ka zingzoinak cin tawk ah khaithah nak ding hridai retnak hmun donsang par kai lai ih, netabik thawthawt cem zawng tiang el ngam tu, netabik hri kual ih an barh tikcucan ah – “nan nih ralkap boot kedam hnuai ah ziangtik hmanah khuk ka bik dah lo ding” tiah fiangfel zetih au suak ngam in, donsang parih kai ngam tu amah pakhat lawng an um hrih lai. Ka zingzoi nak thazang a mal tla si men thei, ka theih sun ah amah pakhat lawng si um. Curuangah hitivek lungput, hiti vek ralthatnak, Utawng vek ngaingai, a sen mi tlawngta thisen ngaingai vek tuisun ni ticucan ih tlawngta pawlin nan zohthim ding mi hrimhrim a si.
Ziangah tile Salai Tin Maung Oo ih rak tuah mi tlawngta cangvaihnak cithlah – 74 – 76 generation ih a rak phurh suah mi cu 8888 buainak pi tiang a si. San in himi lam tiang a ra tel pi vivo. 76 Salai Tin Maung Oo a thih hnu lam tlawngta pawl dothlengnak lamah an ra lut tam vivo. Hriamhrei ken nak lamah an ra lut tam vivo. Tlangpar mi dothlengnak tuahtu ralkap pawl thawn an kom aw vivo. Salai Tin Maung Oo an thah tikcucan ah hin hmakhat te ah ziangsi maw cu a cawl lawk nan… muang teten thaza ra tha leh salin a rawn hringsuak vivo tiah kan sim thei ding. Tuisun ni tiang si ko cui cangvaihnak cu a um ringring lai. Asinan, tui dinhmun hi kan zoh sal asile tlawngta cangvaihnak – a suah ding awm ang tawk a suak lo si lo maw aw tiah ka khawruah a har.
Salai Tin Maung Oo an khaithat nak kum 34 kim ni thawn pehpar in…
Tu tikcucan ah Salai Tin Maung Oo telin nunnak liam tu tlawngta pawlih dinhmun hai lang sal leh nak hin ralkap laltawhrawt pawlih ukbet nak system nunnak cem tiang rak do tu santhar cithlah tlawngta pawl an thazang a cak vivo phah ding ka duhsak tiah ka sim duh. A hleice in Salai Tin Maung Oo cu Bamar(kawl) silo mi tlawngta hotu lakah lu bik ah a tel tiah a sim theih. A mai cangvaihnak dinhmun hai lang sal nak hin tlangpar mi pawl rualremnak a suah ter sinsin ding tiah ka zum. Ziangah tile bamar silo mi tlangpar mi hotu lakah rampum huap in zuanzang takih tlawngta rak hotu an tam lo nasa tiah ka ruat. Cumi pawl lakah Salai Tin Maung Oo cu hotu bik ah a tel tiah ka ruat. Curuangah Salai Tin Maung Oo ih thuhla hai lang leh sal nak le upat pek nak hin Chin miphun hrang lawng siloin Union ramsung ih um tlangpar mi miphun tintian zate ih tuanvo a si. Hiti haisuah upat peknak hin tlawngta cangvaihnak thuanthu le, tlawngta pawlih cin le dan cu upat pek nak lawng siloin hmailam tikcucan Union rampi hrangih tulsam mi tlangpar mi rualremnak hrang khalah bawmtu tha zet a si ding tiah ka sim duh.
Chinworld Team
......................................................................................................................................................................................
|