|
Dr.Lal Lawm Thanga interview
Chin mi lakah physician le Politician kan neih mi lakih pakhat a si mi Dr. Lal Lawm Thanga cu Chinworld.info in tuikum election thu thawn pehpar in ni 22.03.2010 ah interview nak kan tuah ih a hnuailam ah rak siar aw…
Chinworld: : Na suahnak khua, na nu le pai hmin le na unau pawl in sim thei pei maw,,?
Dr.Lawma: : Falam Khua - Chin State ah ka suak. Ka pa cu Pu Do Thawnga (Kalemyo NLD/MP-Constituent#1-1990 a si. 1996 ihsin 2003 tiang (Kum 7) sung Mandalay U Bo Prison ah ralkap acozah ni thawngiin an tanter, Ka nu cu Pi Lal Than Chhungi (Upper Burma Christian Women Fellowship-Director) a si.
Ka suahpi unau pawl cu Pu Za Dawla (B.Sc Maths-Mdy), Dr. Ro Dinga (BVSc-Pyinmana-Currently in USA), Dr. Za Singa (M.B,BS-M. Med.Sc, Mdy, le qualified F.R.C.S Candidate. Tu Bamaw Hospital ah Chief Surgeon atuan), Keimah Dr. Lal Lawm Thanga (B.D.S-Rgn, D.D.S - USA), Pi Khawtin Siami (B.A-Geog-MDY), Nula Lal Tan Puii-(8th Grade-suak) pawl an si.
Chinworld: : Na tlawng rak kai dah nak pawl le na thehsuak mi pawl…?
Dr.Lawma : : Kalemyo State High School (2) ah phun 7 ka awng. Mawlike SHS ah phun 8, Mandalay SHS (16) ah phun 10, Institute of Dental Medicine ihsin BDS le 2007 ah USA ihsin DDS License ka ngah.
(Zuk: Dr.Lal Lawm Thanga B.D.S-Rgn, D.D.S-USA)
Ka U Dr. Za Singa thawn a thawk ihsin Classmate in tlawng kan kai, Class pakhat ah kan um tlang asile 1st le 2nd nak kan cuh aw. Class dang veve ah kan um a si len 1st nak ve ve kan ngah theu. Mandalay SHS (16) ah cun in lut ter siang lo lawk ih, Kan pu Sang Luaia nih in aa-mah-khan(Guarantee) ruangah thla hnih tlai hnu ah kan lut thei. 1st Test nak ah Ka u thawn 1st nak ve ve kan ngah I, Laimi ca thiam lo tii in hmuhsuam a reh theh. Phun 10 hi Distinction - 1 lawng (Maths) ka ngah nan Pathian duhsaknak in Average atam ruangah Dental(Ha Sibawi lam zir ding) ka lut thei si.
Chinworld: :A tui na umnak hmun le na hnatuan mi teh?
Dr:Lawma: :Tu hi USA ram, Los Angeles khuapi sung ih Perris City ah ka um, Dentist-Ha sibawi hna ka tuan rero.
Chinworld: :Norway ramih Chin mi thleng hmaisabik tiah kan lo thei ih, Norway ram na rak thlen kum le na experience ( na hnatuan nak) pawl in sim thei pei maw..?
Dr.Lawma: :1998 March thla ni 18 ah New Delhi ihsin Oslo ka thleng. Ka theih ban tawk ah Pu Lian Hmung Sakhong te cu Sweden ram an rak thleng zo.
Democratic Voice of Burma - DVB ah Reporter hna ka tuan. Nitin ten Kawl tong in thu ka puang - Anchor hmin hrangah Kawl hmin in phuah ter nan Chin mi ka si ti lang ter dingah Salai Lawma tiin ka hmang. Chin Program cu a tul canah ka bawm theu ko. Dublin - Southern Ireland ah Radio Journalism On-job training thlakhat, len Universities of Cardiff-Wales ihsin Advanced Broadcast Journalism Diploma ka ngah.
Chinworld: :NLD hotu pakhat na rak si dah tiah kan lo thei ih, ramleng na thlen hnu tu dinhmun ah teh NLD hrang ziangmi tuanvo na nei?
Dr.Lawma: :Ram sung NLD ah cun hotu upa cu ka si lo. Ka pa Election Campaign nak ah cun a fehsuak hlan ah khawtin upa pawl thawn ka ruatpi theu. NLD – Youth ah Tahan-Kalemyo bialsung Treasurer ka si.
Sagaing Division ih NLD upa pawl Rangoon an rak feh len Party HQ ah siseh Pi ASSK(Aung San Suu Kyi) inn ah tla siseh ka feh pi theu. Tlawng ka theh hrih lo ruangah a thupten ka bawm asi. Burma ihsin India ka feh hnu 1996 September thla ah cun New Light Of Myanmar ah ka pa, ka u leh kei mai hmin pawl an puang suak. In puhnak (accuse) a dik maw dik lo cu tutiang ka sim lem lo.
Ram leng ah ka u Dr. Ro Dinga thawn 1996 June thla sung ah a hran veve in Aizawl kan thleng. NLD Member hlun pawlih rak din cia mi NLD-Liberated Area ah member ka lut. Hotu lam hi ka tlin loih Member tha le rinum ka si ko. Delhi Refugee pawl hrangah leh Aizawl ah Dental Clinic ka awng I, ka lo sim hmaisa vekin Norway ka feh cih.
Chinworld: : 2008 ih nemhnget mi Burma ram constitution thar le 2010 election tuah tum mi hi ziangtin na hmu? Election Law thar an tuah mi hin free and fair hrilawknak a suah ter thei pei maw..?
Dr.Lawma: : Mithiam leh zauh thiam pawlih an ruat dan tampi nan thei cia zo ding ih. Keimai mimal hmuh dan ah cun; ralkap acozah tla hi mipi an tih fawn, ram dang pressure a tam ruangah leh ralkap lal an si kumkhua thei lo ruangah an hmailam hlawknak hrangih tuah mi ka ti duh.
Election Law tla cumi Constitution nemngeh hnu ih Practical cang thei ding ah thliarhran nak tampi thawn tuah mi a si ko. Hrilawnak hi ram thansohnak a si lem loih, U Ne Win san lai ah siseh Democratic hrilawnak tla cu 1990 ah tla kan nei rero zo. 2010 cu Election siloin ralkap acozah ih Selection an tuah mi asi ko e.
Chinworld: : 2010 election hrangih NLD party dinhmun le na hmuhdan pawl siseh, 2010 March ni 29 NLD meeting ah hotu 100 lenglo pawlin election ih tel ding le ding lo thu an relcat ding tiah kan thei ih, nangmah teh khui lamah na ding pei?
Dr.Lawma: : 2010 Election ah NLD lut ding maw lut lo ding cu March 29 - Rangoon ah CEC le CC Combind Meeting ah Vote an lak ding, cumi hnu lawngah theih fiang ding a si.
NLD Party hi a thawk ihsin Group 2 Alliance asi ih. Pi Aung San Suu Kyi kaihhruai mi Lierate (Tat-tih Pinyar Shin) pawl le U Aung Shwe kaihhruaimi Veteran (Myo-Chit Ye-Baw Haung) pawl tiin. Rangoon ah ka pa meeting a feh len fiangten in sim theu - an ngaih awk lo nak a reituk zo. Pi Aung San Suu Kyi a leng a suah can lawng ah an ngaih aw sal theu a si ring ring.
Ni 16 December 1991 ah U Aung Shwe pawlih CEC nih a thupte ih U Tin Oo leh Pi Aung San Suu Kyi te Party an suah thu Election Commission ah an than ter. A hlan ah ralkap acozah nih MP pawl hmuah hmuah “Zo si nan Leaders?” timi an ngan ter. Cumi result copy tla NLD-CEC an kuat. Sinan ziangzat Tally asi tih puan suah a um lo. Cumi Party ih an suah ter can tla ah CEC cu Party sungah an deusawn nasa dah.
Eg: Ka pa cun kan leaders ah: U Tin Oo – President, Pi ASSK- General Secretary tiin a ngan. 1993 National Convention feh ding Sagaing Division NLD Party sungah 3 hril ding ah Vote tambik sangtu asiih, sinan Coenvention feh an siang lo. NLD Hardliner asiih Ralkap acozah nih pressure in pek ruangah anti.
U Aung Shwe cu 1993 National Convention a feh ve. Pi ASSK House Arrest ihsin arak suak hnu rei loah 1995 November ah NLD palai zapiin an suak sal. NLD Party din thei nak ah cumi khami kan tuah asi timi cu a dik lem lo abang. Ziangah tile National Convention suah hnu tutiang NLD hi Legal Party in a ding thei tho tho.
1990 Election ah khan Pi Aung San Suu Kyi kha Legally in General Secretary asiih, amah nih tla Election luh kha a remti mi, amah cu ralkap acozah nih Disqualify in luh an siang lo nan. Tutum tla- Pi ASSK nih “Democratic Decision” mitam sawn duhdan ka thlun ding ati zo. NLD ah Central Committee member Extension tuah ding hi Pi ASSK nih a proposal mi asi. U Aung Shwe te pawl cun an duh tuk lo. Thawngin sung um tla CC member an rak si.
Zauh tik len — March 29 ih NLD Result cu kan thei thei thlang abang. Election lut ruangah mipi thanso nak dingin Politics kan tuah ti theih asi riai lo ih. Mipi duhdan, mipi ih a ngaisan mi si leh ram thansonak hrangah hmailam zauh thiam, mi rinawm si hi a thupi sawn.
March 29 ah Election lut duh pawlih an neh pang tla asile mitu kan sim mi pawl cu NLD ihsin a suak antam ding. Pi ASSK cu van that len November hrawngah a rak suak dingih. Election duh lo pawlin an neh lo asi len NLD ihsin an suak dingih Party dang an din ko ding. NLD hmin an hman thei lo ruangah NLD tla political party a si nawn lo ding.
Pi ASSK cu van that len November hrawngah a rak suak dingih. Note: NLD ihsin MP pawl tla malte lawng Seat an ngah ding, mipi nih an thlun nawn lo ruangah. Election tla cu an rak theh zo ding ih mipi duhdan Political Party maw Group maw a rak suak teng teng ko ding. Ralkap acozah tla a hlan vek in an lal teng teng ko ding. Sim duh mi cu Election hi NLD hrangah siseh kan ram hrangah siseh zianghman athat nak a um lem loih a sual vivo nak tla a um lo. A hlan vek tho thoin mipi kan rethei ding asi ko. Salary/Lakha/thlahlawh dawng ih Parliament Building luah tu an um thlang ding tinak ah ka ruat ko.
Chinworld: : Luthuh Sein Win in NLD hi historie ta-ya-khan nan si a timi parah ziangtin explain na tuah duh?
Dr.Lawma: : Luthuh Sein Win hi Outspoken Journalist asi ih. Tum khat tla President Barack Obama parih a sim dan thawn pehpar in Internet ah kan el aw dah. A sim duh mi mipi thei ding in a au suak thiam theu, uar nak tampi ka nei.
A sim duh sawn ih ka theih cu: History Ta-ya-khan ngaingai si loin Burma mipi leh NLD Party nan kuai/thenaw thlang ding a ti duh nak si ah ka ruat.
Chinworld: : Tuikum 2010 hril awk nak hrangih Chin political parties pawl dinhmun na hmuhdan in sim thei pei maw..?
Dr.Lawma: : 2010 ah tla kan Chin mi zo khal MP hrang ah an Contest thei ka thu si ve loih. Malte malte in kan thlengaw ding ti beisei nak cu um ko seh. Sinan “Sugar-Cini dil ih Cite lawng ka dawng” tivek a suak ding ih, Lakphak ti ah cite kan thlah ah cun a thaw kem?. Bawi Zisu vek in “Dil uh ka lo pe ding” tiih Promise nak pakhat hman ka hmu lem lo, kei cun.
Chinworld: : Na pa Pu Do Thawng (NLD, MP 1990) hi tuikum election ah tel a tum maw..? A dinhmun in sim thei pei maw..?
Dr.Lawma: : Ka pa Pu Do Thawng tla CC Member asi ve. Nan, a dam lo ruangah a feh thei lo. A ruat dan Video Clip ka kuat ding ati. Kan biakawk nak ah cun “kan thlahtu le sungkua, ka tule fa pawl kum khua ih mualpho ding ka duh lo. No Vote ka si.” a ti cia. Meeting a feh thei lo ruangah Vote pek thei asi lo.
Chinworld: : Ziangruangah Chin mi pawl kan lungrual theilo tiah na hmu? Ziangtin kan tuah tha thei ding tiah na zum.?
Dr.Lawma: : Chin mi pawl hi a hlan hnak in kan lunrual tuk thlangah ka ruat. Thei thiam awk nak tla kan nei tha thlang. Ziangruangah ti le kan bangawk nak kan thei thar sinsin ruangah asi. A hlan ah cun kan bawngaw lo nak lawnglawng kan rel ih bangawk ter ding kan tum lo ruangah thupi lo zet ah tla kan buai ringring. Kan bangawk lo nak hi Respect leh Recognise hmaisa thei sinsin ding asi ko.
(Zuk: Pu Do Thawng, Aung San Suu Kyi & Dr.Lal Lawm Thanga)
Chin mi upa pakhat nih asim dah mi: “Hnam dang le peng dang ngaih awk lonak maw huatsuah nak thawn - lungrualnak maw siseh Organization maw siseh Kawhhran maw siseh a ding a si ahcun kha mi sung rori ah buainak a suak tengteng ding.”a ti.
Tong tla adang theh kan nei, sinan pengdang tong zah thiam in tampi silo khal le a mal bik Daily spoken Sentences 10 tal cu kan thiam thluh thei atha ding ka zum. Cutikah kan dudawt aw sinsin ding. Tong zachiat (zohsuam) hi a pawi dan cu Mizoram le Teddim kar ah lesson kan nei zo ih.
Chinworld: : Refugee thawn Chin mi pawl ramleng kan feh suak ciamco mi ih thatnak le thatlo nak na hmuhtonmi, theih tul na timi pawl in ruah thei awla kan duh zet.
Dr.Lawma: : Ramdang fehsuak hi kan duh tuk ruangah a si lem loin ka zum. Sinan, fehsuak hnuhnu cu mah I khua le ram theithiam le zauh duh nawn lo asi le a lak men ah ka raut. Western ram ih nitin khawsak dan le hnatuan dan zir hmaisa seh la a tha ding.
Los Angeles ah Burmese Social organization ah ka theih tawkin ka tuan ve ih. 2006 Refugee an rung luh ihsin IOM Office nih in Contact ih LAX Airport hmuaktu tam sawn cu kei mai recognise mi a tam sawn. IOM Officer nih “Chin mi cu mirang ca an thiam ih buaipi a nuam tuk. Hnamdang cu a har nasa.” A timi ah ka lung awi/Proud zet.
Western ram feh hlan ah - Malaysia lam ah Internet ih thu thlah/ngan dan maw hivek hi zirter tu maw thu tha forhfial tu maw um ring ring thei sehla.
Chinworld: : Na sumpai lo kil sak tu ding “Ruun hlum nuthai” na tawng zo maw le..?
Dr.Lawma: : Ka hawl rero lai. Ka tawng asi len ka hngak rei nawn lo ding - ha ha. USA le Western ram ah cun kan thei cia vekin nupa tanrual thiam atul tuk.
Chinworld: : Chinworld siar tu pawl hnenah thucah duhmi na nei asile …?
Dr.Lawma: :Ram dang thleng cia pawl cu thatho le Si-kan neih atul tuk. Ramsung um hrangah ramdang hi a zapi te`n atha lem lo. Mai umnak hmun cia ah atha bik le sunglawi bik tuah thei tum ding si ko. Burma ram sungih mi taima leh rinum na si ahcun USA le Western na thlen tikah 70% na Qualify zo tinak.
Chinworld: : A lo contact duhtu pawl hrangah na address?
- Lal Lawm Thanga
1523 Heirloom Ave, Perris, CA92571
E-Mail: lal_thanga@hotmail.com
Chinworld: : Man lo zet cing ten hi zat tikcucan in pek ruangah kan lungawi zet a si.
Dr. Lawma: : Kei tla ka lung awi. Chin World Team thangso vivo seh. Laimi hi Info Group kan nei mal tuk lai. Muang te te in Chin State ah tla FM maw siseh Local Radio cu kan nei vivo dingih, Ready cia kan tum pei uh. Tucu nan zaten Mangtha.
Sen Hngilh Piang |