|
Dr.Lian Hmung Sakhong
Stockholm, Sweden Ram Parliament ih cawimawinak ropi zet Martin Luther King Prize for Peace(2007) ngah ban Chin mi lak ih mi theih phu zet Pu. Lian Hmung Sakhong le Chinworld tonawknak.
CW:Pu. Lian CW thawn tonawknak can tha in pek ruangah tampi kan lungawi.
CW: Pu Lian, Hmaisa bikah na suahnak sungkua le nangmai innsang thu in sim thei pei maw?
PL: Ka pa hmin cu Sakhong a si ih, ka nu hmin cu Men Tang a si. Zophei peng (Thantlang), Aibur khaw suak ka si. Ka innsang nu cu Pi. Run Pen Sakhong a si ih, fapa David Sakhong le fanu Laura Sakhong thawn Pathian in ropi zet in malsawm in pe.
CW: Pu. Lian, Chin mi lakah ramdang phunsangtlawng in Ph. D ngah hmaisa lam na si ih, ropi kan ti zet. Na zirnak hi kimcang deuh in in sim thei pei maw?
PL: Kum 1982 ah Rangoon Phunsangtlawng in B.A (Hons), kum 1985 ah Rangoon phunsawngtlawng thotho in M.A (Hist) ka theh. Cun, Burma Institute of Theology in B.D kha 1988 ah ka theh. Ram buai hnu ah Sweden ram, Uppsala phunsangtlawng in Ph. D kha 2000 kum ah ka ngah.
CW: Zirnak lam ih na zuamnak le na hlawhtlinnak pawl cu fak tlak ngai ngai an si. Pawlitik lam ih na hnatuan sunglawi zet pawl tla in ruah bet thei kem?
PL: Rangoon phunsangtlawng ka kai lai ihsin ka thei tawk te'n ka rak tel ve. Ka rak tel zonak pawl cu lo ruah sehla, kum 1981-82 ah Chin Cultural & Literature Committee ( Rangoon ), 1982-83 ah Chin Magazine (Rangoon Phunsangtlawng) ah publisher ka si, kum 1988 rampi buai lai ah khan Chin National Union ih General Secretary ka tuan. CNLD (Chin National League for Democracy) rak dintu (co-founder) pawl lak ah ka tel ve. Rak dintu pawl cu Salai Ram Ling (L), Salai Ngaih Sak, Ni Ni Aung pawl an si. Vice Chairman le General Secretary ka rak tuan. Cun, United Nationalities League for Democracy (UNLD) ih co-founder ka si ve ih, General Secretary khal ka rak tuan. Kum 1992 ihsin CNLD (Exile) ih General Secretary cu tui ni tiang ka tuan. Kum 1998 ihsin UNLD ih General Secretary cu tui ni tiang ka kai. Cun, tlangpar mi pawl thawn pehtlaih awknak pakhat Ethnic Nationalities Solidarity & Cooperation Committee (ENSC) ih co-founder ka si ve ih, kum 2001-04 lak ah General Secretary dinhmun ah ka rak um. Kum 2004 ah ENSC cu ENC (Ethnic Nationalities Council) ti ah thleng a si ih, 2004-08 tiang General Secretary ka tuan. 2008 in tutiang Vice Chairman ka kai. Chin National Council (CNC) ah kum 2008 in Chairman ka kai.
CW: Pu. Lian, ram le miphun hrang ih na rak pek awk zonak pawl cu ca ih ngan tlak rori an si. In sim zo vek in calai lam khalah tuan zonak na nei ih, cabu ngan zo mi tla na nei zo. Calai lam ih na rak tuan zomi pawl le cabu na ngan zo mi pawl teh in sim siang kem?
PL: Kum 1981-82 ih Chin Magazine ka rak tuan lai ah Kawlca le Mirangca in cahram tampi ka rak ngan dah. Kum 1981-85 tiang Chokhlei Magazine (Lai dialect) ah editor ka rak tuan. Hi Chokhlei magazine hi keimai rak dinmi a si ih, tutiang Rangoon um Lai tlawngta pawl in an rawn tuah lai. Kum 2000 ah Mirangca in "Religion & Politics Among the Chin People in Burma " (Uppsala Phunsangtlawng) timi cabu suah a si. Mirangca thotho in kum 2003 ah 'In Search of Chin Identity' ( Copenhagen ) timi suah bet a si. Himi cabu hi in suahsaktu pawl thawn contract kan neih ruangah Chin mi tamsawn hnen ahcun a thleng lohli thei lo. Cabu an suah hnu kum 5 a kim hnu lawng ah keimah in ka suah sal thei ruangah tui kum lawng in kan Chinmi pawl ih lei thei ding ah man ol te'n ka tuah sal. (US$ 750/- ih rak zuar mi a si). Kum 2008 ah Kawlca in 'Federalism & Ethnic Issue in Burma : Selected Political Writings in Burmese ( Chiangmai, 2008)' suah bet a si.
CW: Na ca nganmi pawl cu siar zo pawl cun tampi hlawknak an neihpi ka zum. Siar hrih lo pawl khal in siar an duh zet ding. Cabu ngan tum lole suah tum mi dang teh na nei maw?
PL: 'Christianity & Chin Identity' cu Sweden ram Stockholm Phunsangtlawng in in suah sak cing ding. ' Burma : A struggle for Democracy, Human Rights & Federalims' hi tui kum sung ah Chiangmai, Thailand ah suah a si ding.
CW: Calai lam ih na hlawhtlin zonak pawl cu kan lo lungawipi ngai ngai ih, hmailam can ih na tumtahnak pawl khal hlawhtling rori ding ah duhsaknak CW in a lo hlan! Tulai kan ram pawlitik lam ah kaat sehla, kum 2010 ih hrilawknak ding hi ziang ti'n na hmu?
PL: Ralkap thuneitu pawl ih thil tum, 7 steps roadmap, 2008 constitution le 2010 election pawl in Chin mi duhmi federal hruaiawknak a suahpi lo ding. Democracy, Human Rights le Federal kan ngah hlan lo cu kan do hrih a tul.
CW: Chin mi kan rualrem aw sinsinnak dingah ziang kan tul bik in na hmu?
PL: Chin mi kan rualrem aw sinsinnak dingah kan tul bikmi cu peng le hnam (localism le traibalism) hi kan neh a tul. Hi localism le tribalism hi kan buainak tumbik a si. Miphunpi kan sinak Chin Nationalism ah kan lungkim tlan a tul.
Curuangah, thimnakah Zomi, Laimi tivek tribalism siseh, Saklam le thlanglam ti vek ih Localism um lo dingah kan do tlan a tul fawn. Athupibik mi cu 'Zumtu' (khristian) kan sinak a si. Kan zumnak cu hnget zet in kan dinpi ding ih, Krifa kan sinak cu Pathian hmai le minung hmai ah kan lan ter a tul.
CW: Tuvek in tonawknak can sunglawi in ruat sak ruangah tampi kan lungawi.
PL: Kei khal ka lungawi.
( Zuk: Dr.Lian Hmung Sakhong le a rualpi pawlin US first lady Laura Bush an ton lai ). |