One Chin Organization (OCO) tiih kawh mi fimthiam zirnak lamih bawmtu pawlkom ah General Secretary tuanvo la in, Tlangau timi, thla tin suak Chin politics cazual suahtu le Chief editor a si mi, Burma ralkap cozah ih tuah tum mi 2010 hril awk nak ih tel tumtu Chin National Party ih General Secretary Salai Ceu Bik Thawng cu Chin World (www.chinworld.info) in interview nak kan rak tuah thei ih...
CW: : Na nu le pa hmin le na suahnak khua thuhla pawl ihsin thok mai sehla..
CBT: : Ka pa Rev. Tlir Hnin, ka nu Pi Ni Thluai a si. Ka nu le ka pa hi Dawn khua in Thantlang peng Thangzang khua ah pastor (Baptist) hna an rak ttuan i kei tla cutawk ah ka suak.
CW: :Na fimthiam zirnak lam teh in sim thei pei maw..?
CBT: : Ka pa hi khawte lam pastor a si tikah kan harsa ngaingai ih University tla tu tiang ka zir thei lo. Kum 2003 ah khan BARS (MIT) ka zir ve ih cu tla cu harsat ruangah ka cawl phahphah ih 2008 hnu lawngah ka ttheh thei. Culocu, British Council tivek ih training ka zirmi ti dah lo a dang zianghman simtlak zirmi ka nei lo.
CW: :Chin ram hrangih na rak cangvaih zo nak pawl tla theih kan duh i.?
CBT: : Chin mi hrangah politics lamin ttuansuahmi tampi cu ka nei hrih lo, tuini tiang cu. Asinan atu ih GS hna ka ttuanmi (post) hnak ih harsa le thupi tin ka ruah mi thil Chinmi hrang ka rak ttuan dahmi tampi a um ve ko ti cu ka sim duh. Cumi pawl cu mipi in an thei paih a si len nikhatkhat ahcun sim a theih leh ko ding ka zum. Tu ih sim theih mi ka ti thei sun tete cu, OCO organizer; ramsung �Tlangpar Mino Pawlkom AEY ah projects organizer; Tlangau Monthly Politics Journal (Hakha ttong in vol. 4 tiang a suak zo) a neitu le, chief editor, ka si. (Hivek ih rel tlak lomi mai thuhla rel hi a mawi lo in, nuam tla ka ti ciah lo).
CW: :Nitin pum cawm awk nak hrangah ziang mi hna na tuan theu?
CBT: :2008 kum ah tlawng cu ka ttheh nan OCO le Chinram politics hrangah ka ti thei sun tete ttuan ding a tam ruangah thlahlawh nei in ziang hna hman tuini tiang ka ttuan lo ih ttuan tla ka tum hrih lo. Ka u le nau leh, Yangon um Chinmi induhdawtu tampi an um ko ih ei-in nanana hrang cu ka phang lem lo.
CW: :CNP Party ih GS hna na kai tiah kan rak thei. Ziang mi meeting ah an lo nemhnget in ziangtik ni ihsin tuanvo na rak la thok..?
CBT: : Kan party ah thlanglam Laitlang lam mi tampi an tel kan duh ruangah General Secretary hmun hi party kan din thawk in thlahnih lai tiang kan lawng ter nan a remcang thei cuang lo ruangah June 7, 2010 ah committee nih in hril mi ka si.
CW: :CNP le CPP meeting nak nan nei tiah kan rak thei. Himi meeting nak ihsin ziang mi tuah tlang dingah le ziang pawl nan rel khawm?
CBT: : Candidate hril dan thawn pehpar aw in CNP in "Myo-ne committee ih General Meeting in hril ding" tin hril-awknak dan kan nei. Candidate hrang khalah kan ruat cia mi minung cu tawkfang cu an um zo ko. Hakha, Thantlang, Kanpetlet tla cu kan duhtawk pam ko. Asinan, an hmin le an cuh-awknak ding hmun tivek cu strategy thil a si ruangah hnu deuh ah si ko seh.
CPP le CNP ton-awknak cu voikhat kan tuah zo ih hmailam khalah tonawk vivo ding tumtah a si. 'Unau Party' kan si ti khal kan relcat. A ttul lonak ah kan kaphnih sung nak ding thil suak lo nak ding ah a cang thei tawkin kan cuh-awknak ding hmun khal rawn-awk kan remti veve. CNP cun Chinmi hrangah hnattuan duhtu (a si ahcun) zo thawn khal hnattuan tlang dingah ready a si ringring ko.
CW: :Chin miphun sungah zung a bun hnget aw lai tiih sim theih mi a tenau zet mi mai peng le tlang tan bul neihnak lungput hlo ter dingin nan tuah thei na zum maw..?
CBT: :Tuini ih Chinmi kan harsatnak bik hi Localism/racialism (mah phunhnam lawng ttan) timi lungput hi a si men thei. OCO ka rak ttuan lai khalah nasa takin kan tuar dah ko. Asinan himi hi kanmah mawh a si tiin kei ka ruat dah lo. Mirang cozah, Ne Win le Kawl pawl i divide and rule policy hnuaiah kum 50 lenglo kan tan nak i a rah (result) a si. Paletwa peng Chin State i kan khum theinak tla cu a rei hrih lo. Tuini ih Mizoram unau pawl khi hnam (15) lai nan um si lo maw tiah sut aw la an thei lamlam nawn lo ding. Kei cu system hi a thupi bik ko tiin ka ruat. Chinmi in kanmah thu (buainak) kanmah te'n tawlrel theinak can tha (chance) voikhat hman kan nei dah lo nan tuini tiang Chin lungput in kan ding thei hrih hman hi kan mipi pawl faktlak an si tiin kei cun ka ruat. System a tthat tik ahcun hivek tenau thil ah kan mipi an buai paih nawn lamlam lo ding.
CW: :Chin ram hrang tuanvo nan lak le veten ziangmi tuah dingah timtuahnak nan nei?
CBT: : Kan party in Laitlang uk-awknak ding le, Laitlang sersiamnak hrangah policy kan suai ciami cu a um ko. Asinain cucu kan party in kan suaimi lawng a si hrih. Kannih cu mipi kha kan party hnakin sang sawnah a retmi kan si ruangah kanmah cozah kan kai veten kan policy pawl kha mipi hnenah kan hmuh hmaisa ding. Laitlang i kan pa le kan nu le pawl, biaknak upa pawl, leitlun lam upa pawl, Luhmuhzi buu pawl, NGO pawl, Mino buu pawl, Media pawl, vengsung upa (Zat-mih-zat-phah/Myo-mih-myo-phah) le buu pawl, scholars pawl le mipi pawl kokhawm in an ruatnak kan dil hai ding. Cumi lakah a ttha bik le, mipi tamsawn ruahnak in kannih in kan ttuan ding a si. Ram pakhat dinsuahnak dingah ziangtluk in uktu pawl an fim an thiam timi hnakin ziangtluk uktu pawl in mipi an duhdawt ih mipi thu an awih, timi kha a thupi sawn. Mipi hi an aa lo. Mi tawkzet a si nan mipi duhzawng in a feh duh lomi pawl hi tulai ahcun piahtana an si sawn lo maw?
CW: :Cuti asile a tui dinhmun Chin ram hrang tuanvo la rero tu pawlin zianghman an tuah lo na ti duh nak maw..?
CBT: : Hehe, cu ti rori tla cun. Kan Chinram uktu pawl tla in an ti theihtawk thilttha tampi an tuah ve ko ding sokhaw. Asinan, ram mipi in mipi hnenih rinumnak(tit-sa) a nei bik ding tiah an zummi hruaitu hril (elect) in, cumi pawlin Cozah an kai ih, ram an uk lawngah rampi khal a tthangso deuh ding ti zumnak thawn tu tla election kan tuah ding si lo sawm.
CW: :Kum 2010 hnu lam Chin ram hi ziangti vekah a cang thei ding?
CBT: : Hi thusuhnak hi a thupi zetmi a si nan kei khal in a san nak (answer) ka thei ve lo i poi ka ti nasa. Election result parah a hngat-aw ding cu a si. Election kan timi tla cu tuahtu (sponsor) parah tam sawn cu a thum-aw fawn. Cu le, political party pawl ziangtluk kan fit, kan ralttha le mipi parah rinumnak ziangtluk kan nei timi tla a thupi zet. Cuvek thotho in, mipi pawl in ziangtluk in cozah ttha tuah kan duh, ziangtluk in kan ruatnak a kau, ziangtluk in kan ralttha timi parah tla tampi a tthum-aw ding. Kan zuam-awk na-na-na cun, kan mipi hrangah a mal maw a tam maw ttangkainak cu a nei ko ding timi ruahsannak thawn kan ding a si ko.
CW: :1990 hril awk nak ih teltu pawlin hril awk nak tuah thluh veten ziangkim a fel ding tiah an rak sim dah. Asinan, ralkap cozah pawlin nasa zetih an hrekkhawngnak ruangah ramleng ah an rak tlan hai. Tui tum ah tla cuti vek dinhmun a thleng sal thei tiah a ruah theih lo maw. Cuvek dinhmun hrangah teh timtuahnak nan nei zo maw..?
CBT: : Mitu ka rel vek kha a si ko. Rel a theih hrih lo.1990 le 2010 election cu a bang-awk lonak a tam nasa ko. 1990 vek tla cu a si thei men ko ding nan cumi ttihphang in daiten kan um men thei lo. Kan mipi hrangah kan ti thei mi platform in ralttha te'n kan ding ding; cucu a si ko.
CW: :Tui tum hril awk nak a dik tawk lo tiih hmu tu pawlin � �amah le hang� rori a si ko. General timi hmin ihsin U timi hminih thleng nak men lawng a si. A dang zianghman ruah mi an nei lo tiah an sim. Hiti ruahnak um mi pawl parah ziangmi na sim duh?
CBT: : Kan ram democracy kan khelnak kum 48 sungah hivek thil hi vei tam kan tawng zo ruangah atu vekin a ruattu pawl an um khalah an mawh lonak tampi a um ko tin ka ruat. Khat lam ah riahsiaza a simi cu, a tu na rel vek ih "Aaa, zianghman a si cuang lo ding" a titu pawl ka hmuhmi a tamsawn khal hi anmah lala zianghman a tuah (tum) cuanglotu pawl an si hi a si. Tui ttum ralkap ih political change a tuahmi hi mipi le ramdang pawl duhdan vek a si lo men thei nan khatlam ah, amah hrangah cun kum 20 sungah a nasabik thlengnak an tuah mi a si. A ttha lam maw a sia lam maw ti cu rel harsa a si (hrih ding) nan a ziang va si khalah himi hi mipi le politician pawl in canttha ah kan ser thei ahcun a sual lo ding.
CW: :Chin World rak siartu Chin mipi hnenah ziangmi na cah duh in na sim duh hai?
CBT: :CNP cu nangmai party a si. In rak vote ko aw. Cozah kan din thei lo hman ah, a mal bik, cozah thar ah annih pawl in an duh dandan in dikcak loin mipi an lo namnek thei lo nak ding, mipi theih ban loin an duh dandan ih paisa an hman/khawl lo nak ding le cutivek in mipi in nan covo ding nan sun lo nak ding ah kan thazang neihsun in nan hmaiah a dingtu ding kan si. In vote lawngah hokhaw cutivek lak ihsi mipi kan lo kilveng thei ding. Cu le ramdang ummi vote thla theimi hmuahhmuah tla nan vote hmangin CNP thawn kan Chin ram hrangah hnattuan kan lo sawm hai. Cun, ramdang ummi nan zaten ramsung nan sungkhat pawl hnenah CNP thawn kan Chin miphun hrangah hnattuan tlang dingin in rak phone sak hram dingah khal kan lo dil. Nangmah ih in telpi cun CNP in nehnak kan co tengteng dingih kan Chinram kan tung ding sal ding.
CW: : Man lo cing tei tikcucan hizat in pek ruangah kan lungawi zet.
CBT: :Kei khal ka lungawi.
Chinworld Team
********************
