Chin Affairs Minister
Dr.No Than Kap interview
Published: 13.4.2011 at 17:00 CET
Kandung naite ah Burma ram cozah in Sagaing Division ih Chin mi pawl hrang hnatuan sak tu, thuhla relsak tu ding tiah Chin Affair Minister ih a hril mi Dr.No Than Kap cu (www.chinworld.info) in thusuhnak kan rak tuah ih, a tanglam vekin a si ...
Chinworld: :Sagaing division Chin Affair Minister tuan dingih hril tlin na si thu na theih tikah ziangmi na thinlung sungah a um hmaisa bik?
Dr NTK: : Ka tlin thu ka theih tikah “Dan vekin Chin minister ka si thlang si khaw, I hril tlingtu Chin mipi hrangah ziang tiang a takin ka tuan thei ding?” timi dawnharnak a suak. Kap khatah Sagaing ram Chinmi thu thei fiang zettu le keimah khal I thei fiang zettu Chief Minister le President thawn tuan tlang ding kan si ti ka theih tikah ka hna a ngam. Hmansehla, Sagaing ram ih MP 101 lakah CPP in keimah pakhat lawng ka siih a dang 8 cu NUP, a dang 92 cu SPDC le ralkap an si tikah party zawngih vun zoh cun tla a tem duh zet. Asinan huphurh um hna tuan hi nuam ka ti zawng a si ruangah thanaunak ka nei lo.
ChinWorld: :Kandung election ah CPP Party member paziat MP hril tlin nan si in, atu acozah thar ah paziat tuanvo pek nan si.?
Dr. NTK: : Kan dung election ah CPP ihsin MP 12 hril tlin kan si. Chin State ah MP 5 an tlingih an lakin pakhat cu Minister tuanvo pek a si. Pahnih cu State level committee chairman veve tuanvo pek an siih a dang pakhat cu committee Secretary tuanvo pek a si. Central ah mi 6 an tlingih 3 cu Central level committee ah tuanvo pek an si. Sagaing Region in keimah lawng ka tlingih Minister tuanvo pek ka si. Cui umzia cu MP 12 lakah minister 2, committee ah 6, tuanvo pek kan siih 4 lawng tuanvo pek lo an si. Hitin tuanvo tha zetzet pek kan sinak cu ram pum party tling lakah cak bik 6 nak kan si ruangah a si.
Chinworld: :Chin State ah Ministry paziat a um, minister tuanvo pek mi pawl hi fair zetih tuanvo zem an si tiah na ruat maw..?
Dr. NTK: : Chinram ah ministry 16 a um. Col. Zawmyn Oo, Army (Security and border affairs); Nang Za Mung, SPDC (Finance and Planning); Ram Mang, CNP (Economic); Van Thawng, non-MP (Agriculture); Kyaw Nging, CPP (Energy, Electric, Mining, Forest); Cin Lian Pau, SPDC (Transport, Communication, Construction); Dr. Ba Maw, non-MP (Immigration, Planning/management); Ning Naing, SPDC (Industry). Falam peng lawng minister zem lo kan si. An zem dan a fair pam ko nan a peng zawngih zoh cun fair zet cu a si lo.
Chinworld: :Pyidaungsuh Hluttaw meeting ah Chin MP pawlin thu 15 propose nan tuah ih, pakhat lawng an lo lungkim pi ti kan thei. Cuti a si ih 2010 election campaign lai ih mipi hnen nan tiamkam mi vekin hna nan tuan ngaingai thei pei maw..?
Dr. NTK: : Campaign laiih kan tiamkam vekin mipi hrangah hna kan tuan ngaingai ding. Asinan kan tuan mi ah ziangcin tiang hlawhtlinnak kan hmu ti cu can in a rel lai ding. Cozah hlun (central) hmanah pakhat kan hlawhtlin ahcun cozah thar ah kan hlawhtling sinsin ding tin kan zum. A san cu tu hlanih Cozah pakhat lawng ihsin tu ah Central le State tin cozah pahnih a um zo ruangah Chin State Cozah dinhmun in (Central rawn tul loin) tuan thei mi tampi a umih cui zawnah harsatnak ciamco kan tawn kan zum lo. Helhkam um sawn cu Sagaing, Magwe le Arakan (Yakhaing) ih Chinmi pawl dinhmun hi a si. Chin Affairs Minister (3) kan um nan kan let za ih tam sawn hnamdang lakih um kan si tikah ngaihtuah um zet kan si.
Chinworld: :Burma ram tlangparmi MP pawlin a niam bik dinhmun ih nan ngen mi mai phunhnam tawng zir ding Naypyidaw hluttaw meeting ah hnawl sak nan si ih, acozah thar ah teh mai suahkehnak tawng zir thei dingin ziangtin nor nan tum?
Dr. NTK: : Kan calai le tawng thu ah, kanmah Chin lawngih nawr ci a si lo, tlangparmi tangrual ih nawr lawng khal a tawk lo, Kawl MP le ministers a tam thei tawkin kan duhdan in theihthiampitu si dingih tuah hnuah Hluttaw ih aupi ci a si. Kan tumtah mi, hnamtin ca zir hi national races unity neihnak ding hrangah a thupi tuk mi a si ti kan sim fiang thei a thupi. Rampi au-hla bik (3 principal objectives) lakah solidarity of national races ti a um ih cui solidarity ngaingai nei thei ding cun, ramsung um phunhnam pawlin mah le tawng cio mah le state ih zir lawng hman siloin rampi tlawng le university tiangin hnam khat le hnam khat zir sakawk theih dingin tuah hi a tul mi a si, _ tiah kan sim thiam a thupi.
Chinworld: :Chin Affair Minister pakhat dinhmun in Sagaing division sungih um Chin mi pawl hrangah ziangmi na tuah sak hmaisa bik ding?
Dr. NTK: : Sagaing ram Chin affairs minister dinhmun in Chinpawl hrangih ka tuah duh mi pawl ca thawn Chief Minister hnenah February thla tir ah ka thlen zo. Laica zir ding thu, innsang tin sumpai lakluh tam theidan ding thu, zirnak lam thu, lamzin lilawn le electric thu tiangin a kim. Tahan/Kalemyo ah Chin Cultural Museum neih ih Mongywa ih Chin House neih a thupit thu khal a tel. Khui tuan hmaisak ding timi ah Sagaing Region budget dinhmun ih zir in reltlang hnuah a awlsam bik tuan thawk ding a si.
Chinworld: :Chin State budget thar hrangah Chin MP pawlin ziangti vekin nor nan tum? Ziang mi tuah hmaisak ding nan ngai poimawh bik?
Dr. NTK: : State budget thar hi CPP lawng si lo kan zaten CM thu in central ah nawr ding a siih, kan tulnak a tam thei tawkin phawrhsuah hmaisak hnuah budget sanction khal kan ngah tam phah thei kan zum (asinan kan Chin State ih lut tax/revenue a mal ding tikah diriam in sumsaw ngah cu a har men ding). Basic infrastructures (lamzin, electric, communication) ti pawl hi nasaten tuan hmaisak dingih kan ret mi an si.
Chinworld: :Chin State thansonak hrangih poimawh bik pakhat a si mi education ministry ret a si lo ruangah Chin ramih University um dingin Chin MP pawlin ziangtin nan nor ding..?
Dr. NTK: :Kan tul tuk mi Education ministry Chinram ah an ret lo cu thin nuamloza ngaingai a si. University um dingin nawr thei le thei lo timi cu zirlai (students) ziangzat an um thei ding, lamzin feh suksonak ziangvek a si ding, university umnak khua ah ei-in ngahnak a harsa maw, tvk., zoh ding a si ruangah ka duhaw poh tiih nawr ci cu a si lo. Chin State in University pakhat tal kan ngah cu ka zum.
Chinworld: :Tam tak cun acozah thar ah ziang ngai thleng danglam awknak a um ka zum lo tiah an sim. Himi thu ah ziangvek thleng danglam awknak a um thei ding tiah na sim duh. Chin miphun hrangah teh ziangvek hamthatnak kan neih phah ding?
Dr. NTK: : Acozah tharah thlengawknak a um ding, a um rero zo, Asinan rammi zate tluk kan lungput le mizia a siatvat tuk zo ruangah duh vekin thlengawknak a um har zet ding. Chinmi hrangah hamthatnak a um zo mi cu kanmah Chinmi pawlih hril mi MP pawlin kan Chinram ah thuneihnak ziangmawcin neiin kan hrangah hna an tuan thei thlang ding hi a si.
Chinworld: :2010 elction ih teltu tlangparmi Party le democratic force pawl cun an zum vekih thil zianghman a can sal lo ruangah a hmin men ih mipi palai - laiking MP kan si ko tiah an sim. Hi thu ah ziangtin na sim duh, 2010 election ih na tel ruangah sir awk nak teh na nei maw..?
Dr. NTK: : Laiking MP kan si tiih ruataw tu cu zangfahza an si cu. Democracy cu mi tamsawn thuneihnak(majority dictatorship) ti theih a si ih MP tam sawn (majority) si thei dingin party hrekkhat hrilawknak ah an tel duh lo cu a pawi zet. 2010 election ih ka tel ruangah sirawknak sete hman ka nei lo. Ziangruangahtile, mai ram ih mipi nitin nuntu khawsakdan ziangkim danglamter theitu ukawknak thlengaw luih-lo ”uipi tilian thlir” ih tiva kap ih rak thlir cuahco mentu lakah telve ka tum lo.
Chinworld: :Ramsung ramleng ChinWorld siartu mipi hnenah cah duhmi na nei asile ,..?
Dr. NTK: : Ka huat zet mi pahnih a um ih ca siartu khalin nan huat ve ka duh: Cupawl cu ...
(1) Mi vuivai/vuihram hmang. Hnatuanpi, rualpi, sungkhat, theihthiam mi le tlunlam upa parih “cutin khatin ka rak bawm nan” tivek ih vuivai hmang zet tu pawl cun anmah bawm duh zettu ih bawm duhnak thinlung an hlo ter thei. Mi vuihram hmang pawl cu mah le mah thinharnak pe aw an si. An neih thei mi thinnawmnak tul lopin an hloh, an vuivai mi hrang khalah thin nawmlonak an pe. Lainatnak ruangih vuihram timi a um nan cu hman cu thil tul a si lem lo. Mai duhnak lawng ruat ih mi vuivai hmang zet pawl mi pitling ka hmu dah lo.
(2) Thu theih fiang lo mi rel sawng (ngan) hmang. Theih fiang lomi rel sawng hmang cu mi relsiat cing pawl an si tlangpi. Hivek minung in mipi thinlung a hnaihnawkter ih khawtlang hrangah “hnawmbal” vek an si. Mifim le mi pitling pawlin an theih fiang mi thu hman a tul tuk can lo ah an rel suak dah lo, midang hrangih siatnak le thinharnak thlen thei thu tla cu thudik a si hmanah an rel sawng dah lo. Phunhnam laklawh (fim dawk aa dawk) lakah theih fiang lo mi relsawng hmang an tam.
Thucah le Sawmnak: Mipi hnenih ka sim duh mi cu, … in hril tlin mi Chin MP pawlin kan mipi hrangih tuansuah kan duh mi zaten kan tuansuak thei lo ding nan tuan loin kan to menmen lo ding ti hi in theihpi cia kan duh. Rampi ukawknak Dan hrampi kan zoh tikah kanmah lawng si lo minister dang le president pawl tiangin hlanlai siangpahrang men bangin mai saduhthah tuansuak thei hluahhlo dinhmun ah zo hman kan um lo ti in theihpi a tul zet fawn.
Netabikah, in hriltlin mi MP pawl hi mipi tlunih lal ding si loin mipi riantu ding (mipi sal/siahhlawh) kan si sawn ti theiin, mipi in tha nan timi cu ziangtik lai khalah in sim thei ringring dingin le thurawn in pe ringirng dingin kan lo sawm.
by: Sen Hngilh Piang
